భారత సాంప్రదాయ విజ్ఞాన డిజిటల్ గ్రంథాలయం 5,19,978 ఔషధ, యోగ విధానాలను ఐదు భాషల్లోకి లిప్యంతరీకరించింది, 2009 నుంచి దాని ఆధారాలతో 375 పేటెంట్ దరఖాస్తులు తిరస్కరణకు, ఉపసంహరణకు, సవరణకు లేదా రద్దుకు గురయ్యాయి

చిత్రణ: tuput

తెలుగు

సాంప్రదాయ విజ్ఞాన డిజిటల్ గ్రంథాలయాన్ని 2001లో CSIR, ఇప్పుడు ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖగా ఉన్న విభాగం కలిసి ఏర్పాటు చేశాయి. ఇది ఆయుర్వేద, యునాని, సిద్ధ, సోవా రిగ్పా, యోగ గ్రంథాలను ఇంగ్లిష్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్, స్పానిష్, జపనీస్ భాషల్లో పేటెంట్ పరిశీలకుల ముందుంచుతుంది. పద్దెనిమిది పేటెంట్ కార్యాలయాలు దీని వినియోగ ఒప్పందాలపై సంతకం చేశాయి, 2009 నుంచి దాని ఆధారాలతో 375 దరఖాస్తులు ఆగిపోయాయి లేదా మారాయని ప్రభుత్వం 2026 మార్చిలో తెలిపింది.

tuput సంపాదకీయ బృందం · 6 నవంబర్, 2026 · 7 నిమిషాల పఠనం

సాంప్రదాయ విజ్ఞాన డిజిటల్ గ్రంథాలయం (సాధారణంగా TKDL అంటారు) భారత వైద్య విధానాల నుంచి 5,19,978 విధానాలను, పద్ధతులను కలిగి ఉంది. వాటిని సంస్కృతం, హిందీ, తమిళం, మలయాళం, అరబిక్, పర్షియన్, ఉర్దూ, భోటి తదితర భాషల నుంచి ఇంగ్లిష్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్, స్పానిష్, జపనీస్ భాషల్లోకి లిప్యంతరీకరించారు. దీనిని 2001లో కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (CSIR), అప్పటి ఇండియన్ సిస్టమ్స్ ఆఫ్ మెడిసిన్ అండ్ హోమియోపతీ విభాగం (ఇప్పటి ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ) సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేశాయి. పద్దెనిమిది పేటెంట్ కార్యాలయాలు తమ పరిశీలకులు దీనిలో వెతికేలా ఒప్పందాలపై సంతకం చేశాయి. 2026 మార్చి 13న లోక్‌సభలో ఇచ్చిన లిఖితపూర్వక సమాధానం ప్రకారం, 2009 నుంచి మొత్తం 375 పేటెంట్ దరఖాస్తులు TKDL ఆధారాలతో తిరస్కరణకు, ఉపసంహరణకు లేదా ఉపసంహరించినట్లు పరిగణనకు, సవరణకు లేదా రద్దుకు గురయ్యాయి. ఈ సమాధానాన్ని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) 2026 మార్చి 17న ప్రచురించింది, 2026 నవంబర్ 6 నాటికి అందుబాటులో ఉన్న తాజా అధికారిక లెక్కలు ఇవే.

గ్రంథాలయంలో ఏముంది

PIB ఇచ్చిన 5,19,978 నమోదుల విభజన ఇది: ఆయుర్వేదం నుంచి 1,48,846, యునాని నుంచి 2,65,496, సిద్ధ నుంచి 89,403, సోవా రిగ్పా (లద్దాఖ్, హిమాలయ ప్రాంతాల టిబెటన్ వైద్య సంప్రదాయం) నుంచి 9,097, యోగ పద్ధతులు 7,136. వీటిలో 2,935 శస్త్రచికిత్స పద్ధతులు, పరికరాలు, చికిత్సలు, ఆహార చికిత్సలు ఉన్నాయని అదే ప్రకటన లెక్కిస్తోంది. ఇంతకుముందు లెక్కలు చాలా తక్కువ: డేటాబేస్ కొత్తగా ఉన్నప్పుడు రాసిన V. K. గుప్తా WIPO మ్యాగజైన్ వ్యాసం సుమారు 2,26,000 విధానాలు అంటుంది, అందుకే ఇక్కడ 2026 మార్చి లెక్కనే వాడాం. ఈ గ్రంథాల వెనుక ఉన్న వైద్య సంప్రదాయం గురించి చరకుడు, ప్రాచీన వైద్య పాఠ్యగ్రంథం, సుశ్రుత సంహిత వ్యాసాల్లో ఉంది, యోగ నమోదులు అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం కథనంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

CSIR సొంత TKDL పేజీ పద్ధతిని వివరిస్తుంది. ప్రతి నమోదును పేటెంట్ పరిశీలకుడు ఆశించే రూపంలో తిరిగి రాస్తారు, సాంప్రదాయ విజ్ఞాన వనరుల వర్గీకరణ (Traditional Knowledge Resource Classification) అనే ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన పథకం ఆ సమాచారాన్ని కొన్ని వేల ఉపవర్గాలుగా విభజిస్తుంది. గ్రంథాలయం బహిరంగ పరిధిలోని గ్రంథాల నుంచి మాత్రమే తీసుకుంటుంది, అంటే భారత్‌లో లేదా విదేశాల్లో ఎవరైనా సంపాదించగల గ్రంథాలు. ఈ గ్రంథాలు పూర్వ ప్రచురిత జ్ఞానంగా (కొత్తదనం అనే దావాను కొట్టిపారేయగల ముందటి ప్రచురిత విజ్ఞానం) లెక్కలోకి వస్తాయని, వాటిని చూడాల్సిన పరిశీలకులకు మధ్య ఇది వారధిగా పనిచేస్తుందని CSIR చెబుతోంది.

1995 నాటి పసుపు పేటెంట్

ఈ ప్రాజెక్టును మొదలుపెట్టిన కేసు ఒక వంటింటి మసాలాకు సంబంధించినది. పసుపును నోటి ద్వారా లేదా చర్మంపై వాడి గాయాలు మానేలా చేసే పద్ధతికి, మిసిసిపీ విశ్వవిద్యాలయ వైద్య కేంద్రానికి చెందిన సుమన్ కె. దాస్, హరి హర్ కోహ్లీలకు అమెరికా పేటెంట్ అండ్ ట్రేడ్‌మార్క్ ఆఫీస్ 1995 మార్చి 28న 5,401,504 నంబర్ పేటెంట్ మంజూరు చేసిందని డౌన్ టు ఎర్త్ 1997 నివేదిక పేర్కొంది. రద్దు ఉత్తర్వు 1997 ఆగస్టు 13న వచ్చిందని, CSIR డైరెక్టర్ జనరల్ కొన్ని రోజుల ముందే ఆ విషయం ప్రకటించారని బిజినెస్ స్టాండర్డ్ 1997 ఆగస్టు 25న రాసింది, ఉపసంహరణకు డౌన్ టు ఎర్త్ కూడా అదే ఆగస్టు 13 తేదీని ఇస్తోంది. నేచర్ పత్రిక ఈ వార్తను 1997 సెప్టెంబర్ 4న “US patent office withdraws patent on Indian herb” శీర్షికతో ప్రచురించింది.

అప్పటి CSIR డైరెక్టర్ జనరల్, 2022లో ఈ కేసుపై కథనం రాసిన రఘునాథ్ మషేల్కర్ ప్రకారం, CSIR 1996 అక్టోబర్‌లో పునఃపరిశీలన కోసం అభ్యర్థన దాఖలు చేసింది, శతాబ్దాల నాటి సంస్కృత గ్రంథాల నుంచి హిందీ, ఉర్దూ తదితర భారతీయ భాషల్లోని సామగ్రి వరకు 32 ఆధారాలను పేర్కొంది. ఆరు క్లెయిమ్‌లన్నీ తిరస్కరిస్తూ ఇచ్చిన ఉత్తర్వు తేదీని ఆయన 1997 మార్చిగా చెబుతారు, అంటే అభ్యర్థన తర్వాత ఐదు నెలలకు. తిరస్కరణ 1997 మార్చిలో జరిగిందా, ఆగస్టులో జరిగిందా అనే విషయంలో మూలాలు విభేదిస్తున్నాయి, ఇక్కడ ప్రతి మూలాన్ని పేరుతో చెప్పాం.

ఆధారాల గురించి ఒక వివరాన్ని డౌన్ టు ఎర్త్ అప్పటి నివేదిక జోడిస్తోంది. అమెరికా కార్యాలయం ముందు CSIR ఉంచిన ఆధారం 1953లో జర్నల్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ మెడికల్ అసోసియేషన్‌లో M. L. గుజ్రాల్, N. K. చౌదరి, P. N. సక్సేనా ప్రచురించిన పత్రమని అది చెబుతోంది. అది వివరించే అమెరికా నియమం ప్రకారం, విదేశీ విజ్ఞానం పేటెంట్ పొందినా లేదా ముద్రిత ప్రచురణలో వర్ణించినా మాత్రమే పూర్వ ప్రచురిత జ్ఞానంగా లెక్కకొస్తుంది, కాబట్టి ఆయుర్వేద గ్రంథాలు నిర్ణయాత్మక ఆధారంగా నిలవలేకపోయాయి. మషేల్కర్ తర్వాతి వివరణ సంస్కృత ఆధారాలపై ఎక్కువ దృష్టి పెడుతుంది, కాబట్టి పాత గ్రంథాల నుంచి ఎంత ఆధారం వచ్చిందనే విషయంలో రెండు వివరణలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. పరిశీలకుడు కనుగొని ఉదహరించగల పత్రాల మీదే కేసు తిరిగిందని రెండూ అంగీకరిస్తాయి, ఆ ఖాళీని పూరించడానికే లిప్యంతరీకరించిన గ్రంథాల గ్రంథాలయం నిర్మించారు.

ఈ సవాలుకు CSIR న్యాయ రుసుములు, ఇతర ఖర్చులుగా రూ. 5 లక్షలు (సుమారు 5,00,000 రూపాయలు) ఖర్చు చేసిందని బిజినెస్ స్టాండర్డ్ రాసింది. ఒక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశపు సాంప్రదాయ విజ్ఞానం ఆధారంగా ఇచ్చిన అమెరికా పేటెంట్‌ను అమెరికా కార్యాలయం ముందు విజయవంతంగా సవాలు చేయడం ఇదే మొదటిసారిగా కనిపిస్తోందని మషేల్కర్ అన్నట్లు అది ఉటంకించింది.

యూరప్‌లో వేప పేటెంట్

యూరోపియన్ పేటెంట్ ఆఫీస్ (EPO)లో సమాంతరంగా రెండో కేసు నడిచింది. వేప నూనె మిశ్రమంతో మొక్కలపై ఫంగస్‌ను నియంత్రించే పద్ధతికి సంబంధించిన యూరోపియన్ పేటెంట్ 0436257ను 1994 సెప్టెంబర్‌లో అమెరికా వ్యవసాయ శాఖకు, W. R. గ్రేస్ కంపెనీకి మంజూరు చేశారని 2005 మార్చి 10 నాటి ఫైనాన్షియల్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదిక పేర్కొంది. 1995 జూన్‌లో దాఖలైన వ్యతిరేకత ఢిల్లీలోని వందనా శివ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ ఫర్ సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఎకాలజీ, ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఆర్గానిక్ అగ్రికల్చర్ మూవ్‌మెంట్స్, అప్పట్లో యూరోపియన్ పార్లమెంట్‌లో గ్రీన్ పార్టీ సభ్యురాలిగా ఉన్న మాగ్డా ఐల్వోట్ నుంచి వచ్చింది. వ్యతిరేకతను దాఖలు చేసింది ఆ ముగ్గురే, CSIR కాదు, అప్పటికి TKDL ఇంకా లేదు.

కేసు ఎలా సాగిందో EPO సొంత నిర్ణయ రికార్డు చూపిస్తుంది. వ్యతిరేకతను విచారించిన విభాగం 2000 మే 9, 10 తేదీల్లో మౌఖిక విచారణలో సాక్షి A. D. ఫడ్కే వాంగ్మూలం తీసుకుంది, 1985, 1986లో మహారాష్ట్రలోని పుణె, సాంగ్లీ జిల్లాల్లో పంటలపై చీడపీడలకు, ఫంగస్ తెగుళ్లకు వ్యతిరేకంగా నీటిని ఇముడ్చుకోని వేప నూనె సారం వాడినట్లు రుజువైందని భావించింది. పేటెంట్‌ను రద్దు చేస్తూ తన లిఖిత నిర్ణయాన్ని 2001 ఫిబ్రవరి 13న ప్రకటించింది. పేటెంట్ హోల్డర్లు అప్పీలు చేయగా, 2005 మార్చి 8న టెక్నికల్ బోర్డ్ ఆఫ్ అప్పీల్ ఆ అప్పీలును కొట్టివేసింది. ఆస్ట్రేలియన్ ప్లాంట్ పాథాలజీలో H. B. సింగ్, U. P. సింగ్ రాసిన 1981 శాస్త్రీయ పత్రం ఆధారంగా బోర్డు కేసును నిర్ణయించింది, భారతీయ పూర్వ వినియోగం రుజువైందా అనేది తేల్చకుండా వదిలేసింది.

పరిశీలకులు భారత వైద్యాన్ని ఎందుకు కనుగొనలేకపోయారు

తర్వాత ఏం జరిగిందో మషేల్కర్ వివరణ ఇది: వాషింగ్టన్‌లోని అమెరికా పేటెంట్ కార్యాలయ సందర్శనలో, భారతీయ పూర్వ విజ్ఞానం వారి శోధనలో ఎందుకు బయటపడలేదని ఆయన అడిగారు. సమాధానం అంతర్జాతీయ పేటెంట్ వర్గీకరణ (International Patent Classification), అంటే ప్రతి పరిశీలకుడూ వెతికే దాఖలు పథకమని, దానిలో సాంప్రదాయ వైద్యానికి చోటే లేదని ఆయన రాశారు. TKDL రూపశిల్పి V. K. గుప్తా రాసిన WIPO మ్యాగజైన్ వ్యాసం అదే లోటును వివరిస్తుంది: 2005 వరకు ఔషధ మొక్కలను A61K35/78 అనే ఒకే ఉపవర్గం కవర్ చేసేది.

సుమారు 2001లో TKDL నిపుణుల బృందం, భారత వైద్య విధానాలకు సంబంధించిన సుమారు 2,000 పేటెంట్లు ఏటా ప్రపంచవ్యాప్తంగా తప్పుగా మంజూరవుతున్నాయని అంచనా వేసిందని, సంబంధిత గ్రంథాలు పరిశీలకులకు చదవడం రాని భాషల్లోనే ఉండటం దానికి కారణమని కూడా గుప్తా నమోదు చేశారు. ఇది అంచనా మాత్రమే, భారత విధానాల ఆధారంగా వచ్చిన ప్రతి పేటెంటూ తప్పుగా మంజూరైనది కాదని TKDLపై WIPO సామగ్రి గమనిస్తోంది. వర్గీకరణ సమస్యను భారత్ WIPO ముందుకు తీసుకెళ్లింది. చైనా, యూరోపియన్ యూనియన్, భారత్, జపాన్, అమెరికాలతో కూడిన టాస్క్ ఫోర్స్ గురించి గుప్తా, మషేల్కర్ ఇద్దరూ చెబుతారు, TKDL ఏర్పాటు, దాని వర్గీకరణ వ్యవస్థ వల్ల అంతర్జాతీయ పేటెంట్ వర్గీకరణలో A61K 36/00 కింద సుమారు 200 ఉపవర్గాలు ఏర్పడ్డాయని CSIR అంటోంది. భారత్ సొంత పథకంలోని 27,000 ఉపవర్గాలను అంతర్జాతీయ పథకానికి అనుసంధానించాలని 2004లో అంగీకరించారని గుప్తా రాశారు.

పేటెంట్ కార్యాలయంలో ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది

భారత కేంద్ర ఆర్థిక వ్యవహారాల మంత్రివర్గ కమిటీ ఆమోదించిన గోప్యతా ఒప్పందం కింద ప్రవేశం ఇస్తారని CSIR తెలిపింది. పరిశీలకులు డేటాబేస్‌ను శోధనకు, పరిశీలనకు వాడవచ్చు, దాని విషయాలను మూడో పక్షానికి వెల్లడించవచ్చు కానీ ఉదహరించడానికి మాత్రమే. CSIR పేజీ పదిహేడు కార్యాలయాలను పేర్కొంది: యూరోపియన్ పేటెంట్ ఆఫీస్, అమెరికా, జపాన్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, కెనడా, జర్మనీ, ఆస్ట్రేలియా, భారత్, చిలీ, మలేషియా, రష్యా, పెరూ, స్పెయిన్, డెన్మార్క్, ఫ్రాన్స్, యురేషియన్ పేటెంట్ ఆర్గనైజేషన్, ఫిలిప్పీన్స్. PIB 2026 లెక్క పద్దెనిమిది, అంటే CSIR జాబితా రాసిన తర్వాత ఒక కార్యాలయం చేరి ఉండాలి, లేదా రెండు లెక్కలు వేర్వేరు పద్ధతిలో లెక్కిస్తున్నాయి.

CSIR యూనిట్ ప్రచురితమైన దరఖాస్తులను కూడా గమనిస్తుంది, మూడో పక్షం అభ్యంతరాలను, పేటెంట్ మంజూరుకు ముందు వ్యతిరేకతలను దాఖలు చేస్తుంది, అంటే పేటెంట్ ఇవ్వకముందే ఎవరైనా పూర్వ ప్రచురిత జ్ఞానాన్ని సమర్పించవచ్చు. గుప్తా ఖర్చులను పోల్చారు. మంజూరైన పేటెంట్‌ను వ్యతిరేకించడానికి సగటున ఐదు నుంచి ఏడు సంవత్సరాలు, 0.2 నుంచి 0.6 మిలియన్ అమెరికా డాలర్లు పడుతుందని, TKDL ఆధారాలతో కూడిన మంజూరుకు ముందరి అభ్యంతరానికి 3 నుంచి 20 వారాలు పడుతుందని ఆయన రాశారు. EPOలో ఆయన ఇచ్చిన తొలి ఫలితాలు: 2009 జూలై నుంచి 215 దరఖాస్తులను గుర్తించగా, రెండింటిలో కార్యాలయం మంజూరు ఉద్దేశాన్ని వెనక్కి తీసుకుంది, ఒకదానిలో దరఖాస్తుదారు తన క్లెయిమ్‌లను కుదించుకున్నారు, 33 ఉపసంహరణలు జరిగాయి.

ప్రతి నివేదికతో మొత్తం లెక్కలు మారాయి. 265 దరఖాస్తులు ఉపసంహరణకు, సవరణకు లేదా రద్దుకు గురయ్యాయని, 14 పేటెంట్ కార్యాలయాలకు ప్రవేశం ఉందని మషేల్కర్ 2022లో రాశారు. CSIR పేజీ దాదాపు 370 అంటుంది, 2026 మార్చి PIB ప్రకటన 18 కార్యాలయాల్లో 375 అంటోంది. అవి వేర్వేరు తేదీలు, కొద్దిగా భిన్నమైన పదప్రయోగం, లోక్‌సభ సమాధానంలో ఉన్న లెక్క 375.

చట్టం, WIPO ఇప్పుడు ఏమంటున్నాయి

2005లో సవరించి, సాంప్రదాయ విజ్ఞాన చట్టాల WIPO డేటాబేస్‌లో పునర్ముద్రించిన భారత పేటెంట్ల చట్టం, వాస్తవానికి సాంప్రదాయ విజ్ఞానమే అయిన ఆవిష్కరణను పేటెంట్ల నుంచి మినహాయిస్తుంది (సెక్షన్ 3(p)). క్లెయిమ్ చేసిన ఆవిష్కరణను భారత్‌లో లేదా మరెక్కడైనా స్థానిక లేదా ఆదివాసీ సముదాయంలో మౌఖికంగా లేదా ఇతర రూపంలో అందుబాటులో ఉన్న విజ్ఞానం ముందే ఊహించిందనే కారణంతో, మంజూరైన పేటెంట్‌ను ఏడాదిలోపు ఎవరైనా వ్యతిరేకించడానికి కూడా అది అనుమతిస్తుంది (సెక్షన్ 25(2)(k)). ఆయుష్ సంబంధిత ఆవిష్కరణల పరిశీలనకు పేటెంట్లు, డిజైన్లు, ట్రేడ్ మార్క్‌ల కంట్రోలర్ జనరల్ ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖతో కలిసి మార్గదర్శకాలు రూపొందించారని, జీవ వైవిధ్య చట్టం, 2002 జాతీయ జీవవైవిధ్య ప్రాధికార సంస్థ ద్వారా జీవ వనరులకు, వాటితో ముడిపడిన సాంప్రదాయ విజ్ఞానానికి ప్రవేశాన్ని నియంత్రిస్తుందని PIB జోడిస్తోంది. ఆయుర్వేద క్లెయిమ్‌లు వైద్య పరీక్షల్లో ఎలా నిలుస్తాయన్నది వేరే ప్రశ్న, దాన్ని ఆయుర్వేద క్లెయిమ్‌ల శాస్త్రం కథనంలో చర్చించాం.

WIPOలో సభ్య దేశాలు 2024 మే 24న మేధో సంపత్తి, జన్యు వనరులు, వాటితో ముడిపడిన సాంప్రదాయ విజ్ఞానంపై ఒక ఒప్పందాన్ని ఆమోదించాయి. పేటెంట్ దరఖాస్తుదారులు జన్యు వనరుల మూల దేశాన్ని, లేదా ముడిపడిన సాంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని అందించిన ఆదివాసీ లేదా స్థానిక సముదాయాన్ని వెల్లడించాలని ఇది కోరుతుందని, 15 ఆమోదాలు లేదా చేరికల తర్వాత మూడు నెలలకు ఇది అమల్లోకి వస్తుందని WIPO సారాంశం చెబుతోంది. ఒప్పందంలోని ఆర్టికల్ 6, ముడిపడిన సాంప్రదాయ విజ్ఞాన డేటాబేస్‌ల వంటి సమాచార వ్యవస్థలను సిఫార్సు చేస్తుందని, దీన్ని TKDL విధానానికి గుర్తింపుగా చూస్తున్నామని CSIR పేజీ చెబుతోంది.

ప్రాజెక్టు ఇంకా పూరిస్తున్న ఖాళీలు

TKDL భారత వైద్య విధానాల, యోగ ప్రచురిత గ్రంథాలను కవర్ చేస్తుంది. వేపను పురుగుమందుగా వాడే రైతుల విజ్ఞానం గురించి ప్రచారకురాలు సుమన్ సహాయ్ చెప్పింది డౌన్ టు ఎర్త్ 1997 నివేదిక ఉటంకించింది, అది నోటి మాట ద్వారా తరతరాలకు వచ్చింది, దాని వెనుక పత్రాలు లేవు. సాంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్ధతులను, సాంప్రదాయ లోహశాస్త్ర విజ్ఞానాన్ని డిజిటలీకరించే పని మొదలైందని CSIR పేజీ చెబుతోంది.

TKDL వైద్య పరిధికి వెలుపలి కేసైన బాస్మతి బియ్యం విషయంలో, రైస్‌టెక్ అమెరికా పేటెంట్‌పై భారత్ 2000 ఏప్రిల్‌లో పునఃపరిశీలన అభ్యర్థన దాఖలు చేసిందని, ఆ తర్వాత కీలకమైన క్లెయిమ్‌లను రైస్‌టెక్ ఉపసంహరించుకుందని మషేల్కర్ రాశారు. ఆ బాస్మతి క్లెయిమ్‌లలో కొన్నింటిని రద్దు చేయించడానికి వ్యవసాయ, ప్రాసెస్డ్ ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతి అభివృద్ధి సంస్థ న్యాయ రుసుముల కోసం సుమారు ఏడు కోట్ల రూపాయలు (7,00,00,000 రూపాయలు) ఖర్చు చేసిందని CSIR పేజీ చెబుతోంది.

Copied!

మూలాలు మరియు మరింత చదవడానికి

ఈ వ్యాసం AI సాధనాల సహాయంతో పరిశోధించి రాయబడింది మరియు కచ్చితత్వం కోసం సవరించబడింది. ఇది సాధారణ సమాచారం మరియు చర్చ కోసం మాత్రమే, వృత్తిపరమైన సలహా కాదు. మా సంపాదకీయ ప్రమాణాలు మరియు నిరాకరణ చూడండి. తప్పు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి.

#tkdl #traditional knowledge #turmeric patent #neem patent #csir #ministry of ayush #biopiracy #patents