கிபி 1400 வாக்கில் துங்கபத்ராவிலிருந்து பாறையைக் குடைந்து வெட்டிய துர்த்தா கால்வாய் இன்றும் ஹம்பியில் பயன்பாட்டில் உள்ளது; டொமிங்கோ பயஸ் பதிவு செய்தபடி, கிருஷ்ணதேவராயரின் நாகலாபுரம் நீர்த்தேக்கத்துக்கு 15,000 முதல் 20,000 தொழிலாளர்கள் உழைத்தனர்

ஹம்பிக்குச் சுமார் ஒரு மைல் மேற்கே, துங்கபத்ராவில் உள்ள ஒரு கல் தடுப்பணையிலிருந்து புறப்படும் ஒரு கால்வாய், விஜயநகரத் தலைநகரின் இடிபாடுகளுக்கு நடுவே உள்ள வயல்களுக்கு இன்றும் நீர் கொண்டு செல்கிறது. இந்தியத் தொல்லியல் துறையின் A. H. லாங்ஹர்ஸ்ட் தன் ஹம்பி கையேட்டில், அது குன்றுகளின் அடிவாரத்தில் பல மைல் தூரம், பெரும்பாலும் திடமான பாறை வழியே ஓடுவதாக விவரித்தார். ஆசிய வளர்ச்சி வங்கிக்காகத் தயாரிக்கப்பட்ட 2019 சுற்றுச்சூழல் மதிப்பீடு, அதே கால்வாயை (அங்கே Turtha என்று எழுதப்பட்டுள்ளது) விஜயநகர அமைப்பின் 16 செயல்படும் கால்வாய்களில் ஒன்றாகப் பட்டியலிடுகிறது; அவை 11,154 ஹெக்டேர் கட்டளைப் பரப்புக்கு (கால்வாய்கள் நீர் பாய்ச்சக்கூடிய நிலம்) நீர் தருகின்றன. தலைநகர் வறண்ட நிலத்தில் நிறுவப்பட்டது; அதற்கு நீர் எப்படி வந்தது என்ற பதிவு, 1520களில் ஒரு போர்த்துக்கீசிய குதிரை வணிகரின் குறிப்புகளிலிருந்து, 2019இல் கால்வாய்களின் புனரமைப்பைத் திட்டமிட்ட பொறியாளர்கள் வரை நீள்கிறது.

வறண்ட நிலத்தில் ஒரு தலைநகர்

கேத்லீன் மாரிசன், கார்லா சினோப்லி ஆகியோரின் 1992 World Archaeology ஆய்வின்படி, விஜயநகரம் அரை வறண்ட கர்நாடக மேட்டுநிலத்தில் அமைந்திருந்தது; அங்கு சராசரி ஆண்டு மழை சுமார் 500 மிமீ, அதில் பெரும்பகுதி ஜூன் முதல் செப்டம்பர் வரை பெய்யும். துங்கபத்ரா கரையோரத்தில் உள்ள ஆற்று வண்டலின் ஒரு குறுகிய பட்டையைத் தவிர, பயிரிடக்கூடிய நிலம் குறைவான பாறை நிலப்பரப்பு என்று அவர்கள் விவரிக்கிறார்கள். நெல், கரும்பு, மரப்பயிர்கள், காய்கறிகளுக்கு ஆண்டு முழுவதும் நீர் தேவைப்பட்டது; அவர்கள் விவரிப்பில் அது முக்கியமாக ஆற்று நீர் வந்த கால்வாய்களிலிருந்தும், கால்வாய்கள் நிரப்பிய ஏரிகளிலிருந்தும் (tanks, நீர்த்தேக்கங்கள்) வந்தது. தினை, சோளம், எண்ணெய் வித்துகள், பருத்தி போன்ற மானாவாரிப் பயிர்கள் மழையையும், கிணறுகள், தடுப்பணைகள், படிக்கட்டு வயல்கள், ஓடைநீர் நிரப்பும் சிறு நீர்த்தேக்கங்கள் ஆகியவற்றையும் நம்பியிருந்தன.

ராபர்ட் சீவெல்லின் காலக்கணிப்பின்படி 1535 முதல் 1537 வாக்கில் எழுதிய வரலாற்றாசிரியர் பெர்னாவோ நூனிஸ், நகரம் ஒரு காலத்தில் நீர் இல்லாததால் “எதற்கும் பயனற்றதாக” இருந்தது என்கிறார். தொலைவில் உள்ள ஒரு மூலத்தைத் தவிர தோட்டங்களுக்கும் பழத்தோட்டங்களுக்கும் நீர் இல்லை என்றும், சுற்றியுள்ள நாட்டின் நீர் உவர்ப்பாக இருந்தது என்றும் அவர் எழுதுகிறார். ஓர் அரசர் அதை எப்படிச் சரி செய்தார் என்பதை அவரது விவரிப்பு தொடர்ந்து சொல்கிறது.

கிபி 1400 வாக்கில் பாறையைக் குடைந்த கால்வாய்

இரண்டாம் ஹரிஹரரின் வாரிசு, ஐந்து லீக் தொலைவிலிருந்து ஒரு பெரிய ஆற்றை நகருக்குக் கொண்டுவர முடிவு செய்தார் என்கிறார் நூனிஸ். அதைப் பெரிய பாறைகளால் தடுத்து, நீரை நகரின் ஊடே கொண்டு சென்று, அதைச் சுற்றித் தோட்டங்கள், பழத்தோட்டங்கள், சோலைகள், திராட்சைத் தோட்டங்கள், எலுமிச்சை, ஆரஞ்சு, ரோஜாத் தோட்டங்களை நட்டார். நூனிஸ் கணக்கில், அந்த நீர் அரசரின் வருவாயை 350,000 பர்தாவோவுக்கு மேல் உயர்த்தியது; பர்தாவோ என்பது அவர் வருமானத்தைக் கணக்கிடும் தங்க நாணயம். அதே சமயம் அரசர் வாரிசாகப் பெற்ற கருவூலத்தையும் அது செலவழித்துவிட்டது என்று அவர் தெரிவிக்கிறார். நூனிஸ் குறிப்பிடும் “Ajarao” என்பதை சீவெல் இரு ஆட்சியாளர்களாக, இரண்டாம் புக்கர், முதலாம் தேவராயர் என வாசிக்கிறார். அந்தக் கால்வாய் பழைய நகரத்தின் இடத்தில் இன்றும் வயல்களுக்கு நீர் தரும் கால்வாயே என்றால், “அது மிக அசாதாரணமான பணி” என்றும், குன்றுகளின் அடிவாரத்தில் பாறையிலிருந்து பல மைல் தூரம் வெட்டப்பட்டது என்றும் அவர் சேர்க்கிறார்.

பிற்கால எழுத்தாளர்கள் அதை அடையாளம் கண்டனர். 1904 தேதியிட்ட முன்னுரை கொண்ட மதராஸ் அரசின் பெல்லாரி கெசட்டியர், அது வெளிப்படையாக துருத்து கால்வாய் என்கிறது; இந்தப் பெயரை “விரைவான” என்று மொழிபெயர்க்கிறது; அதன் நீளத்தை 12 மைல் (சுமார் 19 கிமீ) எனத் தருகிறது. லாங்ஹர்ஸ்ட் அதை மிகச் சிறந்த பணி என்கிறார்; ஒருவேளை இரண்டாம் புக்கரால் உருவாக்கப்பட்டிருக்கலாம் என்கிறார். தேதியைப் பொறுத்தவரை, ஆதாரங்கள் நம்பிக்கையின் அளவில் வேறுபடுகின்றன. 1399 முதல் 1406 வரை ஆட்சி செய்த இரண்டாம் புக்கருடையதாக அந்த அணைக்கட்டு (ஆற்றின் குறுக்கே உள்ள தாழ்வான அணை) தோன்றுகிறது என்று கெசட்டியர் சொல்கிறது. கர்நாடகத்தின் இரு நீர்ப்பாசனப் பொறியாளர்களான M. G. சிவகுமாரும் R. செழுவராஜுவும் 1399 என்றே உறுதியாகத் தருகிறார்கள்; அந்த அணை ஆற்றுப்படுகையில் ஏற்கெனவே இருந்த பாறைத் தீவுகளை இணைக்கிறது என்றும் குறிப்பிடுகிறார்கள்.

ஆற்றின் குறுக்கே அடுக்கிய பத்து அணைகள்

துர்த்தா அணை ஒரு தொடரில் ஒன்று. பெல்லாரி கெசட்டியர் தன் மாவட்டத்தில் துங்கபத்ராவின் குறுக்கே பத்து அணைக்கட்டுகளை எண்ணுகிறது; ஒவ்வொன்றும் ஒரு கால்வாய்க்கு நீர் தருகிறது; மேலும் மூன்று இடிந்துகிடக்கின்றன. அவை பெரிய பாறைகளாலும், சாந்து அல்லது சிமெண்ட் இல்லாமல் குவித்த கரடுமுரடான கற்களாலும் ஆனவை என்றும், ஒவ்வொரு விளிம்பு, தீவு, பாறையையும் பயன்படுத்த, பெரும்பாலானவை ஆற்றின் குறுக்கே சரிவாகவோ ஒடுங்கலாகவோ செல்கின்றன என்றும் அது சொல்கிறது. 115 ஆண்டுகள் கழித்து எழுதப்பட்ட ஆசிய வளர்ச்சி வங்கி மதிப்பீடு அமைப்பை வேறு விதமாக எண்ணுகிறது: 17 அணைக்கட்டுகள், தொடக்கத்தில் 19 கால்வாய்கள்; அவற்றில் 18 கர்நாடகத்தில், ஒன்று ஆந்திரப் பிரதேசத்துக்கு நீர் தருகிறது.

சிவகுமாரும் செழுவராஜுவும் திட்டமிடலைச் சுட்டிக்காட்டுகிறார்கள். ஒரு கால்வாய் உயரத்தையும், அதனால் கட்டளைப் பரப்பையும் இழக்காமல் இருக்க, மற்றவற்றைக் கல் நீர்ப்பாலங்கள் மீது கடக்கிறது. கெசட்டியர் முழுத் தொடரிலும் மிக முக்கியமானது என்று சொல்லும், தன் அட்டவணையில் 20 மைலில் மிக நீளமான ராயா கால்வாய், தாழ்வான குன்றுகளின் பக்கவாட்டில், தன் முடிவில் உள்ள ஏரியின் படுகைக்கு மேலே இருக்கும் உயரத்தில் ஓடுகிறது. “வழித்தடத்தைத் தேர்ந்தெடுப்பதில் பெரும் அறிவியலும் சாதுரியமும் காட்டப்பட்டுள்ளன” என்று மேஜர் ஹெண்டர்சனின் 1862 அறிக்கையை கெசட்டியர் மேற்கோள் காட்டுகிறது. சில பகுதிகள் திடமான பாறையில் வெட்டப்பட்டவை; சில பகுதிகள் கல்லால் கரை கட்டப்பட்டு, சுண்ணாம்புப் பூச்சு பூசி, மண் முட்டுக் கொடுக்கப்பட்டவை.

மற்றவற்றுக்கான தேதிகள் மெல்லியவை. பசவண்ணா கால்வாய்க்கு நீர் தரும் வல்லபாபுரம் அணை, கிருஷ்ணதேவராயர் காலத்தில் “சந்தேகமின்றி” கட்டப்பட்டது என்கிறது கெசட்டியர்; ஏனெனில் அருகிலுள்ள கரையில் உள்ள கல்வெட்டு 1521 தேதியிட்டது. ஹம்பிக்குச் சுமார் 30 கிமீ மேற்கே உள்ள ஓர் அணைக்கும் சிவகுமாரும் செழுவராஜுவும் 1521ஐத் தருகிறார்கள். கிருஷ்ணதேவராயர் காலத்தில் முத்தா என்ற அதிகாரி முழுத் தொடரையும் கட்டினார் என்ற உள்ளூர் மரபை கெசட்டியர் பதிவு செய்கிறது; மற்றவற்றைப் பற்றி உறுதியாக எதுவும் தெரியாது என்றும் சேர்க்கிறது.

கமலாபுரம் ஏரியும் அரச வளாகமும்

ராயா கால்வாய் கமலாபுரம் ஏரியில் முடிகிறது; லாங்ஹர்ஸ்ட் அதை மீன்கள் நிறைந்ததாகக் கண்டார்; கமலாபுரத்துக்குச் செல்லும் சாலை அதன் கரையோரம் ஓடுகிறது. அவர் காலத்தில் அது சுமார் 450 ஏக்கர் நெல், கரும்பு வயல்களுக்கு நீர் பாய்ச்சியது; துருத்து கால்வாயின் வரத்தையும் நிரப்பியது. கமலாபுரம் கிராமம் தலைநகரின் ஒரு பகுதி என்றும், ஆற்றில் உயரமான ஓர் இடத்திலிருந்து ஈர்ப்பு விசையால் கொண்டுவரப்பட்ட ஏரி நீர் அதன் வீடுகளுக்குப் பயன்பட்டது என்றும் சிவகுமாரும் செழுவராஜுவும் சேர்க்கிறார்கள். 2009இல் மாரிசனின் களப்பணியைப் பற்றி எழுதிய Archaeology இதழ் அதை 14ஆம் நூற்றாண்டின் நீர்த்தேக்கம் என்கிறது; இங்கே பயன்படுத்திய மற்ற ஆதாரங்கள் ஏரியின் உருவாக்கத் தேதி எதையும் தரவில்லை.

அரச வளாகத்துக்குள் நீர் கல்லில் கொண்டு செல்லப்பட்டது. 1443இல் தலைநகரில் இருந்த அப்துர் ரசாக், அரண்மனைப் பகுதியில் “செதுக்கிய கல்லால் அமைந்த ஏராளமான ஓடும் ஓடைகளையும் கால்வாய்களையும்” குறிப்பிட்டார். கோட்டையில் உள்ள சிறு ஏரிகளுக்கும் குளியல் தொட்டிகளுக்கும் நீர் தந்த கல் நீர்ப்பாலங்களையும், கால்வாய்களையும், மண்குழாய்களையும் லாங்ஹர்ஸ்ட் தடம் பிடித்தார்; ஆற்றுக் கால்வாய் அதற்கு நீர் தர மிகத் தாழ்வாக இருந்தது என்றும், எனவே நீர் கிணறுகளிலிருந்து இறைக்கப்பட்டிருக்கலாம் என்றும் அவர் காரணம் காட்டினார். ஹம்பி தளத்தின் 1,600க்கும் மேற்பட்ட எஞ்சிய கட்டமைப்புகளில் நீர் அமைப்புகளையும் யுனெஸ்கோவின் விளக்கம் பட்டியலிடுகிறது; கோவில் நகரங்களில் அது தனித்துவமான நீரியல் தொழில்நுட்பங்கள் என்று அழைப்பவற்றைக் கொண்டு கட்டிய ஏரிகள் இருந்தன என்றும் சொல்கிறது. விட்டலர் கோவிலில், நடுவில் மண்டபம் கொண்ட பெரிய படிக்கட்டு ஏரியையும், கிணறுகளையும், நீர்க்கால்வாய்களின் வலைப்பின்னலையும் அது பெயரிடுகிறது. அந்தக் கட்டமைப்புகளை tuput வழிகாட்டியான உலகப் பாரம்பரியத் தளமான ஹம்பி விவரிக்கிறது.

நாகலாபுரத்தில் கிருஷ்ணதேவராயரின் நீர்த்தேக்கம்

சீவெல் சுமார் 1522 என்று காலம் குறிக்கும் டொமிங்கோ பயஸ், இன்றைய ஹொசப்பேட்டாகிய நாகலாபுரத்தில் அரசர் செய்த ஓர் ஏரியை விவரிக்கிறார்; அந்த இடத்தை அவர் புதிய நகரமாகக் கட்டியிருந்தார். இரு குன்றுகளின் வாயில் ஏரி அமைந்திருந்தது; அதனால் இரு பக்கத்திலிருந்தும் வழியும் நீர் அங்கே சேர்ந்தது; மூன்று லீக்குக்கு மேல் தொலைவில் உள்ள ஓர் ஏரியிலிருந்து குழாய்கள் வழியாகவும் கூடுதல் நீர் வந்தது. ஏரியின் மீதிருந்த மூன்று பெரிய செதுக்கிய தூண்கள், தோட்டங்களுக்கும் நெல் வயல்களுக்கும் நீர் பாய்ச்சப் பயன்படுத்திய குழாய்களை இணைத்தன; அதற்கு இடம் தர அரசர் ஒரு குன்றை உடைக்கச் செய்தார். “எறும்புகளைப் போலத் தோற்றமளிக்கும் பதினைந்தாயிரம் அல்லது இருபதாயிரம் ஆட்கள் வேலை செய்வதை நான் கண்டேன்” என்று பயஸ் எழுதினார். அரசர் ஏரியைத் தன் படைத்தலைவர்களிடையே பிரித்தளித்தார்; ஒவ்வொருவரும் தம் ஆட்கள் தோண்டிய பங்கை முடிப்பதற்குப் பொறுப்பு. அதன் அகலத்தை ஒரு வல்லூறு எய்யும் தூரம் என்று பயஸ் தந்தார்; பழைய பீரங்கியிலிருந்து எடுக்கப்பட்ட அளவு என்று சீவெல் அதை விளக்குகிறார்.

நூனிஸ் பொறியியல் விவரத்தைச் சேர்க்கிறார். கோவாவில் உள்ள போர்த்துக்கீசிய ஆளுநரிடம் அரசர் கொத்தர்களைக் கேட்டார் என்றும், ஜோவோ தெல்லா போன்தே என்ற கல் வேலைக்காரரைப் பெற்றார் என்றும் அவர் சொல்கிறார். விளைவு, ஒரு பள்ளத்தாக்கின் நடுவே குறுக்காக ஒரு கரை; வில்லம்பு எய்யும் தூர அளவு நீளமும் அகலமும் கொண்டது; அதன் கீழே திறப்புகளும் குழாய்களும் இருந்தன; அவற்றின் வழியாக நீரை விரும்பியபடி திறந்து விடவும் அடைக்கவும் முடிந்தது. அதிலிருந்து வந்த நீர் நெல் வயல்களுக்கும் தோட்டங்களுக்கும் கால்வாய்களில் பாய்ந்தது. மக்கள் அந்த நிலங்களை மேம்படுத்தும்படி, நீர்ப்பாசன நிலங்களை அரசர் அவர்களுக்கு “ஒன்பது ஆண்டுகள் இலவசமாக” கொடுத்தார் என்றும், அவற்றிலிருந்து வருவாய் ஏற்கெனவே 20,000 பர்தாவோவை எட்டிவிட்டது என்றும் நூனிஸ் சொல்கிறார்.

ஏரி, ஹொசப்பேட்டுக்குத் தென்மேற்கே குன்றுகளில் ஒரு பள்ளத்தாக்கின் வாயில் இருந்தது என்று சீவெல் இடம் குறித்தார்; தெற்கு மாவட்டங்களுக்குச் செல்லும் பெருஞ்சாலை இன்று அதன் கரையோரம் செல்கிறது; லாங்ஹர்ஸ்ட் அந்த அடையாளத்தைக் கேள்வியின்றி மேற்கோள் காட்டுகிறார். அணை நிலைக்க வேண்டும் என்பதற்காக அந்த இடத்தில் மனிதர்கள் பலியாகக் கொல்லப்பட்டனர் என்றும் பயஸும் நூனிஸும் தெரிவிக்கின்றனர். அந்தத் தகவல் அந்த இரு பயணிகளையே சார்ந்தது; அதை கிருஷ்ணதேவராயர் பற்றிய விரிவான கட்டுரை எடுத்துரைக்கிறது.

நீருக்குப் பணம் கொடுத்தவர் யார்

இத்தகைய பணிகளுக்கு எப்படி நிதி அளிக்கப்பட்டது என்பதை மாரிசனும் சினோப்லியும் விளக்குகிறார்கள். தலைநகரப் பகுதியில் உள்ள கால்வாய்களுக்கும், பெரிய நீர்த்தேக்கங்களில் பலவற்றுக்கும், கோவில் முதலீடு மூலம் விஜயநகர ஆட்சியாளர்கள் பணம் அளித்தனர். ஒரு நீர்ப்பாசனப் பணியைக் கட்டிய நபருக்கோ நிறுவனத்துக்கோ அதிகரித்த அறுவடையில் ஒரு பங்கு, பொதுவாக கால் பங்கு, உரிமை இருந்தது; அந்தப் பங்கு கோவிலுக்குச் சென்றது என்று அவர்கள் எழுதுகிறார்கள். தேவைப்பட்ட உழைப்பு, சிறப்புப் பொறியாளர்களையும், முந்தைய அறிஞர்களை மேற்கோள் காட்டி அவர்கள் குறிப்பிடுவது போல, ஏரி தோண்டுவோர் என்ற ஒரு சாதியையும் உருவாக்கும் அளவுக்குப் பெரியதாக இருந்தது. நீர்ப்பாசனப் பணிகளைக் கட்டுவது கோவில்களைக் கட்டுவதற்கு அடுத்த நிலையிலான சமயப் புண்ணியமாகக் கருதப்பட்டது என்று சிவகுமாரும் செழுவராஜுவும் எழுதுகிறார்கள்.

பதினாறாம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் இந்தத் திட்டம் வளர்ந்தது. அரச விரிவாக்கம் கால்வாய் அமைப்பை நீட்டியதால், பல சிறு நீர்த்தேக்கங்கள் தேவையற்றவை ஆயின என்று மாரிசனும் சினோப்லியும் சொல்கிறார்கள். நகர மையத்துக்குச் சுமார் 10 மைல் தெற்கே உள்ள தரோஜி பள்ளத்தாக்கில் மாரிசன் நடத்திய ஆய்வு, நூற்றுக்கணக்கான அணைகளையும் நீர்த்தேக்கங்களையும் பதிவு செய்தது என்றும், தலைநகரின் மக்கள்தொகை கால்வாய் நீர் பெறும் வயல்களைத் தாண்டி வளர்ந்ததால் 1500களின் தொடக்கத்தில் நீர்த்தேக்கக் கட்டுமானம் வெடித்தது என்றும் Archaeology இதழ் தெரிவிக்கிறது. அங்குள்ள நிலத்தில் கிட்டத்தட்ட பாதி நீர்த்தேக்கங்களுக்கோ அவை நீர் பாய்ச்சிய வயல்களுக்கோ ஒதுக்கப்பட்டது. ஒப்பீட்டுக்கு, தமிழ்நாட்டின் வீராணம் ஏரி, கரை கட்டிய ஒரே பெரும் நீர்த்தேக்கம் என்ற பழைய சோழர் நடைமுறையைக் காட்டுகிறது.

எது வேலை செய்தது, பதிவுகள் என்ன சேர்க்கின்றன

நாகலாபுரம் அணையின் பதிவு கலவையானது. கட்டுமானத்தின்போது அது இரண்டு அல்லது மூன்று முறை உடைந்தது என்கிறார் பயஸ். 1530களில் எழுதிய நூனிஸ், அது பயன்பாட்டில் இருந்தது, வருவாய் தந்தது என்கிறார். அந்தப் பணி பல ஆண்டுகளாகப் பயனற்றுக் கிடந்தது என்று லாங்ஹர்ஸ்ட் எழுதினார். பயஸ் பார்த்தது தரோஜி பள்ளத்தாக்கில் உள்ள ராயகெரே அணையாக இருக்கலாம் என்று Archaeology இதழ் பெயரிடுகிறது: 91 அடி உயரம், 130 அடி தடிமன், அரை மைலுக்கு மேல் நீளம், செங்கல் நிறக் கல் பூசியது. அது ஒருபோதும் நீரைத் தாங்கவில்லை, அநேகமாக நிலம் மிகவும் நுண்துளை உடையதாக இருந்ததால் என்று அந்த இதழின் விவரிப்பு சொல்கிறது.

ஆற்று அணைகள் சிறப்பாகச் செயல்பட்டன. வண்டல் கீழ்ப்பகுதிகளை அடைத்துவிட்டதால் அவை எதிர்பார்த்ததைவிடக் குறைவாகக் கசிகின்றன என்றும், 1904இல் அவை ஹொசப்பேட் தாலுகாவில் சுமார் 13,200 ஏக்கருக்கும் (சுமார் 5,340 ஹெக்டேர்), பெல்லாரியில் 2,300க்கும், ஆதோனியில் 900க்கும் நீர் பாய்ச்சின என்றும் பெல்லாரி கெசட்டியர் பதிவு செய்கிறது. பாறை அணைகள் இன்றும் கசிகின்றன; கால்வாய்கள் புனரமைப்புத் திட்டத்தின் பொருளாக உள்ளன என்று 2019 மதிப்பீடு சொல்கிறது. பழைய அணைகளில் இரண்டான வல்லபாபுர், ஹொசகோட்டே ஆகியவை இப்போது துங்கபத்ரா அணையின் தேக்க நீருக்கு அடியில் உள்ளன; எனவே பசவண்ணா, ராயா கால்வாய்களுக்கு அந்த அணையில் உள்ள ஒரு மதகு வழியாக நீர் வருகிறது. ஹம்பி உலகப் பாரம்பரியப் பகுதியில் கால்வாய்களுக்கு அருகே குறைந்தது 12 பாதுகாக்கப்பட்ட நினைவுச் சின்னங்கள் உள்ளன என்றும், அவற்றில் ஒன்பது துர்த்தா கால்வாயில் உள்ளன என்றும், அதன் மையப் பகுதியில் 19.3 கிமீ கால்வாய் அமைந்துள்ளது என்றும் அதே ஆவணம் பதிவு செய்கிறது.