अबू धाबीच्या एका लॅबने प्रशिक्षण डेटासह सहा एआय मॉडेल्स ओपन सोर्स केले, भारताने वीस वर्षे जुना रेल्वे प्रकल्प पूर्ण केला

एआय पायाभूत सुविधांवर याच आठवड्यात दोन अगदी वेगळे डाव लागले. एक अबू धाबीच्या एका विद्यापीठ लॅबकडून आला, ज्यांनी ठरवले की मोठ्या कंपन्यांशी स्पर्धा करण्याचा मार्ग म्हणजे सगळे काही मोफत देऊन टाकणे. दुसरा वॉल स्ट्रीटवरील एका ट्रेडिंग फर्मकडून आला, ज्यांनी संगणकीय क्षमतेसाठी १३ अब्ज डॉलरचा चेक लिहिला. दरम्यान भारतात, एका सॅटेलाइट स्टार्टअपने देशाच्या इतिहासातील सर्वात मोठा स्पेसटेक राउंड पूर्ण केला, आणि एक रेल्वे प्रकल्प अखेर पूर्णपणे सुरू झाला, असा प्रकल्प जो त्याच्याच अनेक अभियंत्यांचे महाविद्यालयीन शिक्षण संपण्याआधीच सुरू झाला होता.

आतापर्यंतची सर्वात खुली एआय मॉडेल मालिका सिलिकॉन व्हॅलीतून आली नाही

फ्रंटियर एआय मॉडेल्स बनवणाऱ्या बहुतेक कंपन्या आपली कृती सर्वात मोठी गुपित समजतात. तुम्हाला तयार मॉडेल डाउनलोड करायला मिळू शकते. पण प्रशिक्षण डेटा, मॉडेल बनवणारा कोड, किंवा हे सगळे कसे बनवले याच्या नोंदी जवळजवळ कधीच मिळत नाहीत.

अबू धाबीस्थित मोहम्मद बिन झायेद युनिव्हर्सिटी ऑफ आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सची संशोधन शाखा असलेल्या इन्स्टिट्यूट ऑफ फाउंडेशन मॉडेल्सने ३ सप्टेंबरला याच्या उलट केले. त्यांनी के२ होरायझन प्रसिद्ध केले, ९० कोटी ते ३७.५ अब्ज पॅरामीटर्स असलेल्या सहा मॉडेल्सचे कुटुंब, अपाचे २.० लायसन्सखाली, आणि यात वेट्स, प्रशिक्षण डेटा आणि प्रशिक्षण कोड एकत्र समाविष्ट केले. संशोधक आता ही मॉडेल्स फक्त वापरूच शकत नाहीत, तर ती नेमकी कशी बनवली गेली हेही पाहू शकतात, आणि हवे असल्यास काम पडताळण्यासाठी सुरुवातीपासून स्वतः पुन्हा बनवू शकतात.

ही मॉडेल्स फक्त खुली नाहीत, तर स्पर्धात्मकही आहेत. आयएफएमचे म्हणणे आहे की त्यांची सर्वात लहान मॉडेल्स, म्हणजे ९० कोटी, ३.७ अब्ज आणि ७ अब्ज पॅरामीटर्सच्या आवृत्त्या, कोडिंग, गणित आणि तर्कशक्तीशी संबंधित अनेक बेंचमार्कवर आपापल्या आकार गटात आतापर्यंतचे सर्वोत्तम प्रकाशित गुण मिळवतात, समान आकाराच्या इतर ओपन मॉडेल्सपेक्षा पुढे. सर्वात मोठे ३७.५ अब्ज पॅरामीटर्सचे मॉडेल आर्टिफिशियल अॅनालिसिस इंटेलिजन्स इंडेक्सवर ४७ गुण मिळवते, जे आयएफएमच्या मागील पिढीपेक्षा सुमारे ३० गुणांनी जास्त आहे. ही मॉडेल्स आता हगिंग फेस आणि अमेझॉन वेब सर्व्हिसेससह अनेक इन्फरन्स प्रोव्हायडर्सच्या माध्यमातून उपलब्ध आहेत.

आयएफएमची सुरुवात मे २०२५ मध्येच झाली. दीड वर्षापेक्षाही कमी काळात, त्यांची मॉडेल्स आता सर्वात मोठ्या एआय लॅब्समधून येणाऱ्या तुलनेने जास्त बंद असलेल्या सिस्टीम्सना एक गंभीर खुला पर्याय म्हणून पाहिली जाऊ लागली आहेत, आणि वेट्ससोबत प्रशिक्षण डेटाही प्रकाशित करण्याच्या या निर्णयाने या क्षेत्रात “खुले” म्हणजे काय याचा एक उंच मापदंड ठेवला आहे.

एका ट्रेडिंग फर्मने एआयच्या पायाभूत सुविधांवर १३ अब्ज डॉलरचा डाव लावला

आयएफएम मॉडेल्स मोफत वाटत असताना, त्याच वेळी डेटा सेंटर कंपनी क्रुसोभोवती अगदी वेगळी एआय कथा घडत होती. ब्लूमबर्गच्या मते, क्रुसोने क्वांटिटेटिव्ह ट्रेडिंग फर्म जेन स्ट्रीटसोबत सुमारे १३ अब्ज डॉलरचा पाच वर्षांचा क्लाउड करार केला, जीपीयू आणि इतर एआय पायाभूत सुविधांचे क्लस्टर पुरवण्यासाठी. क्रुसोच्या क्लाउड व्यवसायासाठी हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा ग्राहक करार आहे.

टेककरंच आणि टेक फंडिंग न्यूजच्या मते, जेन स्ट्रीटच्या या कराराने क्रुसोला ३० अब्ज डॉलर मूल्यांकनावर ३ अब्ज डॉलरचा फंडिंग राउंड पूर्ण करण्यास मदत केली, जे एक वर्षापूर्वीच्या १० अब्ज डॉलरपेक्षा थोड्या जास्त मूल्यांकनापेक्षा मोठी झेप आहे. या राउंडचे नेतृत्व अ‍ॅट्रीडस मॅनेजमेंट आणि व्हॅलर इक्विटी पार्टनर्सने केले, आणि यात अबू धाबीच्या सॉव्हरिन वेल्थ फंडाची गुंतवणूक शाखा मुबाडाला कॅपिटलनेही सहभाग घेतला. क्रुसोच्या ग्राहकांमध्ये आधीपासूनच मेटा, मायक्रोसॉफ्ट आणि ओपनएआयचा समावेश आहे.

या कराराची सर्वात लक्षणीय बाब म्हणजे चेक कोण लिहितो आहे. जेन स्ट्रीट ही काही एआय कंपनी नाही. ही एक ट्रेडिंग फर्म आहे जिला स्वतःच्या मॉडेल्ससाठी कच्च्या संगणकीय क्षमतेची गरज आहे, आणि पाच वर्षांत १३ अब्ज डॉलर देण्याची त्यांची तयारी दाखवते की एआय कंप्यूटची मागणी चॅटबॉट आणि इमेज जनरेटर बनवणाऱ्या कंपन्यांच्या खूप पलीकडे पसरली आहे. एआयच्या खालच्या पायाभूत सुविधा स्वतःच एक बाजारपेठ बनल्या आहेत, आणि खोल खिसे असलेल्या, ग्राहक उत्पादन विकण्यात रस नसलेल्या फर्म्स याच्या सर्वात मोठ्या ग्राहक बनत आहेत.

भारताच्या सॅटेलाइट चॅम्पियनने देशाच्या इतिहासातील कोणत्याही स्पेसटेक स्टार्टअपपेक्षा जास्त पैसा उभा केला

बंगळुरूस्थित सॅटेलाइट इमेजिंग कंपनी पिक्सेलने ७ सप्टेंबरला १० कोटी डॉलरचा सिरीज सी फंडिंग राउंड पूर्ण केला, बिझनेस स्टँडर्ड आणि टेक टाइम्सच्या मते हा भारतातील कोणत्याही स्पेसटेक कंपनीने उभारलेला आतापर्यंतचा सर्वात मोठा एकल फंडिंग राउंड आहे. या राउंडचे नेतृत्व टेमासेक आणि सेराफिमने केले, यात नवीन गुंतवणूकदार ३६० वन अ‍ॅसेट आणि आयएमएम इन्व्हेस्टमेंटसोबत विद्यमान गुंतवणूकदार रॅडिकल व्हेंचर्स आणि ग्रोएक्स व्हेंचर्सही सहभागी झाले. या राउंडमुळे पिक्सेलचा एकूण निधी १९.५ कोटी डॉलरवर पोहोचला असून कंपनीचे मूल्यांकन सुमारे ४० कोटी डॉलर करण्यात आले आहे.

पिक्सेल हायपरस्पेक्ट्रल इमेजिंग सॅटेलाइट्स बनवते, म्हणजे अशी सॅटेलाइट्स जी कक्षेतून जे पाहत आहेत त्याची रासायनिक ओळख वेगळी करू शकतात, फक्त छायाचित्र घेण्याऐवजी. कंपनीकडे आधीच नासा आणि अमेरिकेच्या नॅशनल रिकॉनिसन्स ऑफिससोबत करार आहेत, तिने भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाच्या अनेक संरक्षण नवोन्मेष स्पर्धा जिंकल्या आहेत, आणि कक्षेत एआय डेटा सेंटर चालवण्याची चाचणी करणाऱ्या सॅटेलाइटची योजना जाहीर केली आहे. नवीन निधी त्यांच्या पुढच्या पिढीच्या हनीबी सॅटेलाइट समूहासाठी आणि सिंथेटिक अ‍ॅपर्चर रडार तसेच अतिउच्च रिझोल्यूशन ऑप्टिकल इमेजिंगमधील विस्तारासाठी राखीव आहे.

२०१९ मध्ये स्थापन झालेली पिक्सेल एका महाविद्यालयीन प्रकल्पापासून वाढून आता जगातील सर्वात मोठ्या अंतराळ संस्थांच्या करारांसाठी स्पर्धा करणारी कंपनी बनली आहे, आणि हा राउंड आतापर्यंतचा सर्वात स्पष्ट संकेत आहे की भारतीय गुंतवणूकदार आणि सॉव्हरिन फंड अशा आणखी कंपन्या घडवण्यासाठी भारतावर मोठा डाव लावायला तयार आहेत.

वीस वर्षांत बांधलेला मालवाहू कॉरिडॉर अखेर सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत सुरू झाला

८ सप्टेंबरला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गुजरातमधील वडोदरा येथील एका कार्यक्रमात वेस्टर्न डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉरचे शेवटचे तीन भाग राष्ट्राला समर्पित केले, यासोबतच २,८४३ किलोमीटर लांबीचे मालवाहू रेल्वे जाळे पूर्ण झाले, जे मुंबईजवळील जवाहरलाल नेहरू बंदरापासून दिल्लीजवळील दादरीपर्यंत पसरलेले आहे, याला समांतर पंजाबपासून पश्चिम बंगालपर्यंत जाणारा ईस्टर्न कॉरिडॉर आधीच पूर्ण झाला आहे. अनेक भारतीय प्रसारमाध्यमांच्या मते, सोमवारी समर्पित केलेले तीन भाग, सानंद आणि जवाहरलाल नेहरू पोर्ट टर्मिनल दरम्यान ३२६ रूट किलोमीटर व्यापतात, ते बांधण्यासाठी २०,७०० कोटी रुपयांहून अधिक खर्च आला.

या प्रकल्पाची घोषणा प्रथम २००५ ते २००६ च्या रेल्वे अर्थसंकल्पात झाली होती. तो बांधायला दोन दशके लागली, जमीन संपादन, अभियांत्रिकी आणि मध्येमध्ये निधीतील विलंब यांतून मार्ग काढत, असे काम जे या काळात अनेक सरकारे बदलूनही सुरू राहिले. पूर्ण झालेला कॉरिडॉर पूर्णपणे विद्युतीकृत आहे आणि डबल स्टॅक कंटेनर गाड्या चालवण्यासाठी बांधला आहे, म्हणजे एकावर एक ठेवलेले दोन शिपिंग कंटेनर, अशा रुळांवर जे भारताच्या गर्दीने भरलेल्या प्रवासी जाळ्यापासून वेगळे आहेत. हे वेगळेपण महत्त्वाचे आहे कारण याचा अर्थ मालवाहतुकीला आता प्रवासी गाड्यांच्या मागे आपल्या वेळेची वाट पाहावी लागत नाही, त्यामुळे देशभरात माल पोहोचण्यास लागणारा वेळ कमी होतो.

पंजाब केसरीच्या मते मोदी यांनी कार्यक्रमात म्हटले, “डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉर हा वेगाने विकसित होणाऱ्या भारताची जीवनरेखा आहे,” त्यांनी असेही सांगितले की फुले, भाजीपाला आणि फळे यांसारखी लवकर खराब होणारी उत्पादने वाहून नेणाऱ्या शेतकऱ्यांना माल दूरच्या बाजारपेठांपर्यंत जलद पोहोचण्याचा फायदा होईल.

या चारही कथांमध्ये कोणतेही एक समान क्षेत्र किंवा देश नाही, पण त्यांची रचना सारखीच आहे. अबू धाबीतील एका लॅबने आपले काम मोफत दिले जेणेकरून कोणीही ते तपासू शकेल. एका ट्रेडिंग फर्मने अशी संगणकीय क्षमता विकत घेतली जी ती स्वतः बनवत नाही. एका सॅटेलाइट कंपनीने भारतीय अभियांत्रिकी नासाच्या करारांसाठी स्पर्धा करू शकते हे सिद्ध करण्यासाठी निधी उभारला. आणि वीस वर्षे लागलेली एक रेल्वे लाइन आता यासाठी अस्तित्वात आहे की आंब्याचा एक ट्रक थोडा लवकर बाजारात पोहोचावा. वेगवेगळे प्रमाण, पण एकच प्रवृत्ती: खालची गोष्ट आधी बांधा, श्रेयाची काळजी नंतर करा.