ఫోటో: Athulvis / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 (క్రాప్ చేయబడింది)
తెలుగు
కుంజాలి మరక్కార్లు పోర్చుగీస్‌కు వ్యతిరేకంగా కాలికట్ జామోరిన్ నౌకలకు నాయకత్వం వహించారు, ఆ కుటుంబం వారితో యుద్ధంలో ఉన్నట్లు తేదీతో ఉన్న తొలి నమోదు తుహ్‌ఫత్ అల్-ముజాహిదీన్‌లోని 1524 ఎంట్రీ. మలబార్ తీరంలోని కొట్టక్కల్ వద్ద వారి కోట 1600 మార్చి 16న పోర్చుగీస్, జామోరిన్ సంయుక్త సేన చేతిలో పడింది. ముంబైలోని భారత నౌకాదళ కేంద్రం INS కుంజాలి, 1954 జూలై 1న ప్రారంభమైంది, వారి పేరును కలిగి ఉంది.
కుంజాలి మరక్కార్లు మలబార్ తీరంలో పోర్చుగీస్‌కు వ్యతిరేకంగా కాలికట్ జామోరిన్ నౌకలకు నాయకత్వం వహించారు. ఆ కుటుంబం వారితో యుద్ధంలో ఉన్నట్లు తేదీతో ఉన్న తొలి నమోదు, కేరళలో రాసిన అరబిక్ చరిత్ర తుహ్‌ఫత్ అల్-ముజాహిదీన్‌లోని 1524 ఎంట్రీ. నాలుగవ కుంజాలి మరక్కార్ కోట స్వాధీనానికి 1600 మార్చి 16ను ఫ్రెంచ్ యాత్రికుడు పిరార్డ్ డి లావల్ గ్రంథపు హక్లూయిట్ సొసైటీ సంచిక ఇస్తుంది. 1500 నుంచి 1600 మధ్య వరుసగా నలుగురు కుంజాలి మరక్కార్లు ఉన్నారని భారత నౌకాదళం చెబుతుంది; 1954 జూలై 1న ప్రారంభమైన దాని ముంబై కేంద్రం INS కుంజాలి వారిని స్మరిస్తుంది.
కుంజాలి మరక్కార్ అనేది పేరు కావడానికి ముందు బిరుదు. నౌకాదళం పేజీ ప్రకారం, జామోరిన్ తన నౌకా దళాధిపతులకు ఆ గౌరవ నామాన్ని ఇచ్చాడు; మలబార్‌లోని పోర్చుగీస్ చరిత్రకారుడు కె. ఎం. పణిక్కర్ కుంజాలి మరక్కార్ అనే బిరుదు కూడా జామోరిన్ ఇచ్చినదేనని రాశాడు.
1524 ఎంట్రీ
తుహ్‌ఫత్ అల్-ముజాహిదీన్‌ను షేక్ జైనుద్దీన్ రాశాడు; ఆయన పొన్నానిలో నివసించాడని చెబుతారు, మలబార్‌లో పోర్చుగీస్ గురించిన దాని కథనం 1583తో ముగుస్తుంది. ఎస్. ముహమ్మద్ హుసేన్ నైనార్ దానిని 1942లో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం కోసం ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. పోర్చుగీస్‌తో పోరాడేందుకు ముస్లింలను ప్రేరేపించడమే దాని ప్రకటిత ఉద్దేశం, కాబట్టి అది ఒక వాదించేవాడి వృత్తాంతం, కానీ అది తేదీలు ఇచ్చిన సంఘటనలు జరిగిన సుమారు అరవై ఏళ్లలోపే రాసింది.
1524 కింద, అహ్మద్ మరక్కార్, ఆయన సోదరుడు కుంజి అలీ మరక్కార్, వారి మేనమామ ముహమ్మద్ అలీ మరక్కార్, ఇతర ఆశ్రితులు పోర్చుగీస్‌పై యుద్ధం చేయాలనే కోరిక కలిగి కొచ్చిన్ నుంచి కాలికట్‌కు వెళ్లారని అది చెబుతుంది. అప్పుడు పోర్చుగీస్ నౌకలు జామోరిన్ ఓడరేవు పొన్నానిపై దాడి చేశాయి. ఆయన తన ప్రధాన మంత్రిని వారితో పోరాడటానికి పంపాడు, అనేక పట్టణాల నుంచి ముస్లింలు వచ్చారు, ఆహారం తక్కువైన కాలికట్‌లోని పోర్చుగీస్ దండు తమ గోడలోని ఒక రహస్య తెరుచుకునే చోటు నుంచి తమ నౌకలకు జారుకుంది. పోర్చుగీస్ మూలాలను చదివిన పణిక్కర్, మరక్కార్లు కాలికట్‌కు మారడాన్ని అదే సంవత్సరానికి ఆపాదిస్తాడు.
ఓటములు కూడా ఈ చరిత్రలో ఉన్నాయి. 1538 కింద, అహ్మద్ మరక్కార్, కుంజి అలీ, అలీ ఇబ్రహీం మరక్కార్ నలభై రెండు నౌకల సముదాయంతో బయలుదేరగా, పోర్చుగీస్ వాటిని లంగరు వేసి ఉండగా పట్టుకుని స్వాధీనం చేసుకున్నారని ఉంది. తిరిగి వెళ్తూ అలీ ఇబ్రహీం మరక్కార్ చనిపోయాడు. ఒక ఏడాది తర్వాత అహ్మద్, కుంజి అలీ పదకొండు నౌకలతో మళ్లీ బయలుదేరారని ఈ చరిత్ర చెబుతుంది.
లిస్బన్ వారిని సముద్రదొంగలని ఎందుకు పిలిచింది
వాస్కో డ గామా 1498లో కాలికట్ చేరాడు, భారతీయ మిరియాల కోసం యూరప్ అన్వేషణ వ్యాసం ఇది చెబుతుంది. పణిక్కర్ లెక్క ప్రకారం, హిందూ మహాసముద్రంలో ప్రయాణించే ఏకైక హక్కు తమదేనని పోర్చుగీస్ కిరీటం అప్పుడు ప్రకటించింది, పోర్చుగీస్ పాస్ (కార్టాజ్) లేని ఏ నౌకనైనా సముద్రదొంగల నౌకగా పరిగణించవచ్చు. తుహ్‌ఫత్‌లో 1537, 1538 కింద ఒక ఉదంతం ఉంది: జిద్దాకు మిరియాలు, అల్లం నింపిన ఓడను పాస్ లేకుండా పంపారనే కారణంతో, చరిత్రకారుడి మాటల్లో, పోర్చుగీస్ బారునూర్ పట్టణాన్ని తగలబెట్టి కుట్టి ఇబ్రహీం అనే మరక్కార్‌ను చంపారు. ఒక శతాబ్దం తర్వాత మరాఠా నౌకాధిపతి కన్హోజీ ఆంగ్రే కొంకణ్ తీరంలో తనదైన పాస్ వ్యవస్థను నడిపాడు.
ఆ ముద్ర ఆ హక్కు ప్రకటనపైనే ఆధారపడి ఉంటుందని పణిక్కర్ అభిప్రాయం. మరక్కార్లు జామోరిన్ నౌకాధిపతులని, ఆయన కింద తమ భూమిని, అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నారని, వారిని సంక్షిప్తంగా సముద్రదొంగలని కొట్టిపారేయలేమని ఆయన రాస్తాడు. పోర్చుగీస్ రికార్డును అనుసరించి చరిత్ర రాసిన ఎఫ్. సి. డాన్వర్స్, 1590ల ప్రారంభంలోని ఒక కుంజాలి గురించి, ఆయన తన చర్యలను నియంత్రించగల జామోరిన్‌తో కలిసి పనిచేస్తున్నాడని అంటాడు. పణిక్కర్ ప్రకారం, 1540 జనవరి ఒప్పందంలో జామోరిన్ మూర్ నౌకలకు పాస్ వ్యవస్థను అంగీకరించాడు; 1591 తర్వాత దాన్ని మళ్లీ తిరస్కరించాడు.
వేగవంతమైన పడవలు, కాన్వాయ్‌లు, చాలియం ముట్టడి
మరక్కార్ల పద్ధతిని పణిక్కర్ సముద్రంపై గెరిల్లా యుద్ధంగా వర్ణిస్తాడు: కాన్వాయ్‌లపై దాడి, వాణిజ్యానికి ఇబ్బంది, తప్పనిసరైనప్పుడే నేరుగా యుద్ధం. వారి నౌకలు పోర్చుగీస్ నౌకల కన్నా వేగవంతమైనవని, వారి తుపాకులు తేలికైనవైనా బాగా ఉపయోగించారని ఆయన చెబుతాడు. 1558లో కన్ననూర్ వద్ద జరిగిన యుద్ధంలో కుంజాలి ప్రధాన నౌక మునిగిందని, అయితే పదమూడు కాలికట్ నౌకల్లో తొమ్మిది వెంటాడకుండానే తప్పించుకున్నాయని ఆయన రాస్తాడు. ఆయన లెక్క ప్రకారం, 1569లో మార్టిమ్ అఫోన్సో డి మిరాండా నాయకత్వంలోని ఎనభై ఆరు నౌకల పోర్చుగీస్ సముదాయం ఆయనను పట్టుకోలేకపోయింది, తర్వాత అనుకూలం కాని స్థితి నుంచి యుద్ధం బలవంతంగా చేసి ఓడిపోయింది; మిరాండా గాయపడి కొచ్చిన్‌లో చనిపోయాడు.
చాలియంలోని పోర్చుగీస్ కోట కాలికట్ దగ్గర ఉంది, తుహ్‌ఫత్ 1571లో దాని ముట్టడిని వర్ణిస్తుంది. జామోరిన్ మనుషులు, తనూర్, ఇతర పట్టణాల ప్రజలు రాత్రివేళ చాలియంలోకి ప్రవేశించి, కోట బయటి ఇళ్లను, చర్చిలను తగలబెట్టి, కందకాల వెనుక రాతికోటలో దండును బంధించారు. రెండు నెలల తర్వాత జామోరిన్ స్వయంగా వచ్చాడు. ఆహారం అయిపోయిన దండు సురక్షిత మార్గంతో వెళ్లిపోనివ్వమని అడిగి, అర్ధరాత్రి బయటకు నడిచింది. జామోరిన్ ఫిరంగులను ఉంచుకున్నాడు, కోటను కూలగొట్టాడు, పోర్చుగీస్ దానిని కట్టేటప్పుడు కూల్చిన జామా మసీదును తిరిగి కట్టడానికి కొంత రాయి, కలప ఇచ్చాడు. పణిక్కర్ ముట్టడిని 1571 జూన్ నుంచి సెప్టెంబర్ వరకుగా నిర్ణయించి, వర్షాకాలం పోర్చుగీస్ నౌకలు సాయం తేకుండా ఆపిందని గమనిస్తాడు. చాలియం దాడిని మూడవ కుంజాలి మరక్కార్‌కు కేరళ పురావస్తు శాఖ ఆపాదిస్తుంది, కానీ తుహ్‌ఫత్ వృత్తాంతం జామోరిన్‌ను, ఆయన మంత్రులను, పట్టణవాసులను పేర్కొంటుంది, ఏ మరక్కార్ పేరూ చెప్పదు.
కొట్టక్కల్ కోట
చాలియం జరిగిన రెండేళ్లలోపే, మూడవ కుంజాలి పుదుపట్టణంలో కోట, నౌకా నిర్మాణ స్థావరాలు కట్టడానికి జామోరిన్ అనుమతి పొంది, నాయర్ నాయకుడి హక్కులతో దాన్ని నిలుపుకున్నాడని పణిక్కర్ రాస్తాడు. కేరళ పురావస్తు శాఖ ప్రకారం, కోట వడకర దగ్గర ఇరింగల్‌లో, ఇప్పుడు కొట్టక్కల్ అని పిలిచే ప్రాంతంలో ఉంది.
సుమారు 1607లో ఆ జిల్లాను సందర్శించిన పిరార్డ్ డి లావల్ మిగిలినది చూసి, తాను విన్నట్లు కోటను వర్ణించాడు. పోర్చుగీస్ చరిత్రకారుడు డియోగో దో కౌటో కోటను, దాని ప్రభువును ఇద్దరినీ కున్హలే అని పిలుస్తాడని గ్రే నోట్స్ చెబుతాయి. నది ముఖద్వారం దగ్గర సున్నం, ఇసుక గోడలతో, లోపల మంచినీటితో ఉన్న పెద్ద కోటను, నది ముఖద్వారాన్ని కాపాడే మరో రెండు కోటలను, చక్కగా కట్టిన పట్టణాన్ని పిరార్డ్ రాస్తాడు. ఒక గొప్ప మలబార్ ప్రభువు ఇంటి హాలులో ప్రభువు విజయాలను, ఆయన స్వాధీనం చేసుకున్న గాలీలు, నౌకలతో సహా చిత్రించి ఉండటం ఆయన చూశాడు. కుంజాలి గురించి ఆయన కీర్తి కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ నుంచి చైనా వరకు సాగిందని ఆయన అంటాడు.
పణిక్కర్ జాబితాలో తర్వాతి విజయాలు: 1586లో పోర్చుగీస్‌పై గెలిచిన యుద్ధం, 1589లో కుంజాలి మేనల్లుడు ఖ్వాజా మూసా ఒక పోర్చుగీస్ దళాన్ని ఓడించడం, ఆ తర్వాత ఆయన నౌకాదళాన్ని ఆండ్రే ఫుర్తాడో నాశనం చేయడం, ఒక పూజారి ప్రోద్బలంతో 1591లో కుదిరిన శాంతి. ఆ సంవత్సరాల ఒక పరిష్కారాన్ని వర్ణిస్తూ డాన్వర్స్, ఆ పూజారిని జామోరిన్ కొలువులో ఉంచిన ఫ్రయర్ ఫ్రాన్సిస్కో డా కోస్టాగా పేర్కొంటాడు. 1595లో కుంజాలి IV కోటను, నౌకాదళాన్ని చేపట్టాడని పణిక్కర్ చెబుతాడు.
జామోరిన్‌తో విభేదం, 1600 ముట్టడి
విభేదానికి వేర్వేరు వృత్తాంతాలు వేర్వేరు కారణాలు ఇస్తాయి. కొత్త కుంజాలి గర్వపడి ఒక నాయర్‌ను అవమానించాడని, జామోరిన్ ఏనుగుల్లో ఒకదాని తోకను కోశాడని పణిక్కర్ చెబుతాడు. పిరార్డ్ వెర్షన్‌లో, ఆయన జామోరిన్ ప్రజలకు చెందిన నౌకలను అప్పగించడానికి నిరాకరించి, రాజు ఆదేశాలను పక్కన పెట్టాడు, ఆ గొడవకు పోర్చుగీస్ సంతోషించి దాన్ని ప్రోత్సహించారని ఆయన జోడిస్తాడు. జామోరిన్, పోర్చుగీస్ 1597లో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారని పణిక్కర్ చెబుతాడు.
1599లో మొదటి సంయుక్త దాడి విఫలమైంది. పిరార్డ్ పోర్చుగీస్ నష్టాన్ని 500 మందిగా చెబుతాడు, దిగిన దళం తమ పడవలను కదిలించారని గుర్తించగా దండు వారిని నరికివేసిందని ఉంది. సైన్యం, నౌకాదళం మధ్య సమన్వయం లేకపోవడాన్ని పణిక్కర్ నిందిస్తాడు.
తర్వాత ఆండ్రే ఫుర్తాడో డి మెండోంసా నాయకత్వం చేపట్టాడు. 1599 డిసెంబర్‌లో కుదిరిన కొత్త ఒప్పందంలో, జామోరిన్ 5,000 నాయర్లను, 1,000 కూలీలను, పదిహేను ఏనుగులను సమకూర్చాలని, దోపిడీని సగం సగం పంచుకోవాలని ఉందని పణిక్కర్ రాస్తాడు. ఫుర్తాడో నదిని శుభ్రం చేసి, ఫిరంగి స్థావరాలు కట్టాడు. ఆ స్థితి నిలబడదని గ్రహించిన కుంజాలి తన మనుషుల ప్రాణాలు కాపాడాలని కోరి, తన ప్రాణాలు కాపాడాలనే షరతుపై జామోరిన్‌కు లొంగిపోయాడని పణిక్కర్ చెబుతాడు. పిరార్డ్ గ్రంథానికి హక్లూయిట్ కాలక్రమం దీన్ని 1600 మార్చి 16గా నిర్ణయిస్తుంది. పిరార్డ్ వృత్తాంతంలో జామోరిన్ కత్తి తీసుకుని పోర్చుగీస్ కమాండర్‌తో, “కొగ్నియాలిని తీసుకో: అతను నీ వాడు” అన్నాడు.
కుంజాలిని పోర్చుగీస్ భారత రాజధాని గోవాకు తీసుకెళ్లారు; ఆ నగరంలోని చర్చిలు, కాన్వెంట్లు ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. గంటలు మోగించి టె డ్యూమ్ పాడారని, కుంజాలి తల నరికారని పిరార్డ్ చెబుతాడు. క్రైస్తవుడవుతావా అని అడిగితే, ప్రాణం కాపాడితే అవుతానని, లేకపోతే ముస్లింగానే చనిపోతానని కుంజాలి చెప్పాడని ఆయన జోడిస్తాడు. పోర్చుగీస్ ప్రాణం కాపాడే వాగ్దానాన్ని ఉల్లంఘించారని పణిక్కర్, ఆయనను హింసించి శరీరాన్ని ఛిద్రం చేశారని కేరళ పురావస్తు శాఖ రాస్తాయి. ఒక చోటును పేర్కొనే వృత్తాంతాలు గోవా అంటాయి, పద్ధతిపై అవి భిన్నంగా ఉన్నాయి. జామోరిన్ ఆయనను అప్పగించినందుకు పశ్చాత్తాపపడ్డాడని, మలబార్ వాసులు దొరికిన ప్రతి పోర్చుగీస్ వ్యక్తిని చంపారని పిరార్డ్ జోడిస్తాడు.
కుటుంబాన్ని ఎక్కడ స్మరిస్తారు
కోట నాశనమైన తర్వాత దాని గోడలు ఇంకా ఇద్దరు మనుషుల ఎత్తు వరకు నిలిచి ఉండటాన్ని పిరార్డ్ చూశాడు. ఈనాడు ఆ కుటుంబపు ఇల్లు, ఒక మ్యూజియం పయ్యోలిలో ఉన్నాయి, నౌకాదళం ఆ పేరును కొనసాగిస్తోంది.
కోజికోడ్ జిల్లాలోని కుంజాలి మరక్కార్ స్మారకం, ఆ కుటుంబ వారసులకు చెందిన ఇల్లు; దానిని కేరళ పురావస్తు శాఖ 1976లో రక్షిత కట్టడంగా ప్రకటించింది. శాఖ ప్రకారం, పదహారో శతాబ్దపు చివరి సంవత్సరాల్లో పోర్చుగీస్ అసలు ఇంటిని నాశనం చేశారు. దాని పక్కనున్న మ్యూజియం కొట్టక్కల్ నది ఒడ్డున కోట స్థలంలో తవ్వి తీసిన రాతి ఫిరంగి గుండ్లను, ఇంటి ఆవరణలో దొరికిన కత్తులను, కోట నమూనాను చూపిస్తుంది. కేరళ టూరిజం ఆ మ్యూజియాన్ని పయ్యోలి నుంచి సుమారు ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో, కొట్టక్కల్‌లో ఉన్నదిగా జాబితా చేస్తుంది. ఈశాన్యంగా సుమారు 500 మీటర్ల దూరంలో కొట్టక్కల్ వలియ జుమా మసీదు ఉంది, అందులో ఒక కుంజాలి మరక్కార్ స్వాధీనం చేసుకున్న పోర్చుగీస్ సింహాసనం, కత్తి ఉన్నాయని శాఖ చెబుతుంది.
ముంబై దక్షిణ కొనన ఉన్న INS కుంజాలి 1954 జూలై 1న కెప్టెన్ మైఖేల్ బెంజమిన్ శామ్యూల్ మొదటి కమాండింగ్ ఆఫీసర్‌గా ప్రారంభమైంది. రెగ్యులేటింగ్ స్కూల్, స్కూల్ ఆఫ్ మ్యూజిక్, ముంబైలోని నౌకాదళ ప్రోవోస్ట్ ప్రధాన కార్యాలయం, ఇండియన్ నేవల్ బ్యాండ్‌ను నిర్వహించడానికి ఈ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారని, దాని నినాదం సత్యం వద ధర్మం చర అంటే సత్యం మాట్లాడు, ధర్మమార్గంలో నడువు అని అర్థమని దాని పేజీ చెబుతుంది. పాత గన్ క్యారేజ్ బేసిన్‌లోని దాని వైమానిక కేంద్రం 2009 జనవరి 22న INS శిక్రాగా మారే వరకు కుంజాలి II అని పిలిచేవారు.
వృత్తాంతాలు ఎక్కడ భిన్నంగా ఉన్నాయి
ఎంతమంది కుంజాలి మరక్కార్లు ఉన్నారు, వారిలో ఎవరు ఏం చేశారు అనేది తేలలేదు. నౌకాదళం, కేరళ పురావస్తు శాఖ రెండూ నలుగురిని జాబితా చేస్తాయి. శాఖ వారిని 1524 నుంచి 1538, 1538 నుంచి 1569, 1569 నుంచి 1595, 1595 నుంచి 1605గా తేదీలు ఇస్తుంది; ఆ చివరి తేదీ 1600లో గోవాలో మరణానికి సరిపోదు. మొదటి కమాండర్ కుట్టి అలీ అని, ఆయన 1528లో ఖైదీ అయ్యాడని, ఆయన కుమారుడు కుంజాలి II అని పణిక్కర్ పేర్కొంటాడు. తన వృత్తాంతంలోని కుంజాలి I 1539లో శ్రీలంకలో చనిపోయాడని, ఆ కుటుంబ మూలాల గురించి చెల్లుబాటయ్యే చారిత్రక రికార్డులు లేవని కూడా ఆన్‌మనోరమ చెబుతుంది. కున్హాలి అనేది కోట స్థాపకుడు, పిరార్డ్ కథలోని సముద్రదొంగ ఇద్దరూ మోసిన కుటుంబ బిరుదు అని, పిరార్డ్ వారిని కలగలిపాడని గ్రే గమనిస్తాడు. INS కుంజాలి విషయంలో, మారిటైమ్ హిస్టరీ సొసైటీ కుంజాలి IIIని పేర్కొంటుంది, నౌకాదళ సొంత పేజీ మాత్రం అది కుంజాలి మరక్కార్లను స్మరిస్తుందని మాత్రమే చెబుతుంది.
మూలాలు మరియు మరింత చదవడానికి
- Tuhfat al-Mujahidin, an historical work in Arabic, translated by S. Muhammad Husayn Nainar (University of Madras, 1942), Internet Archive
- K. M. Panikkar, Malabar and the Portuguese: being a history of the relations of the Portuguese with Malabar from 1500 to 1663 (1929), Internet Archive
- The Voyage of Francois Pyrard of Laval, translated and edited by Albert Gray, vol. I (Hakluyt Society, 1887), Internet Archive
- The Voyage of Francois Pyrard of Laval, translated and edited by Albert Gray, vol. II part I (Hakluyt Society, 1888), Internet Archive
- F. C. Danvers, The Portuguese in India, vol. II (1894), Internet Archive
- Kerala State Department of Archaeology: Kunjali Marakkar Smarakam, Payyoli (page as archived by the Internet Archive)
- Kerala State Department of Archaeology: Kottakkal Kunjali Marakkar Jumapalli, Iringal (page as archived by the Internet Archive)
- Kerala Tourism: Kunjali Marakkar Museum at Payyoli in Kozhikode
- Indian Navy: INS Kunjali (page as archived by the Internet Archive)
- Maritime History Society: Enduring legacy of INS Kunjali
- Onmanorama: Kunjali Marakkar and his great naval battles (1 December 2021)
ఈ వ్యాసం AI సాధనాల సహాయంతో పరిశోధించి రాయబడింది మరియు కచ్చితత్వం కోసం సవరించబడింది. ఇది సాధారణ సమాచారం మరియు చర్చ కోసం మాత్రమే, వృత్తిపరమైన సలహా కాదు. మా సంపాదకీయ ప్రమాణాలు మరియు నిరాకరణ చూడండి. తప్పు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి.
నచ్చిందా? తదుపరిది పొందండి.
ఒకసారి ఒక మంచి వ్యాసం, నేరుగా మీ ఇన్‌బాక్స్‌కు. స్పామ్ లేదు, ఎప్పుడైనా ఆపవచ్చు.
