ధోలావీరా తన వర్షాన్ని రాతిలో చెక్కిన కనీసం 16 జలాశయాల్లో నిలుపుకుంది, 2021లో భారత 40వ ప్రపంచ వారసత్వ స్థలమైంది

2021 జూలై 27న యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ, గ్రేట్ రణ్ ఆఫ్ కచ్‌లోని ఖదీర్ ద్వీపంపై ఉన్న హరప్పా నగరం ధోలావీరాను భారత 40వ ప్రపంచ వారసత్వ స్థలంగా నమోదు చేసింది. ఆ నగరం నీటికి పేరుగాంచింది: భారత నామినేషన్ డోసియర్ సగటు వర్షపాతం ఏడాదికి 262 మిల్లీమీటర్లని చెప్పే ప్రదేశంలో, దాని నిర్మాతలు రెండు కాలానుగుణ ప్రవాహాలకు అడ్డుకట్ట వేసి, కనీసం 16 జలాశయాలను, వాటిలో చాలావాటిని గట్టి రాతిలో, చెక్కారు.

యునెస్కో ఆ నివాసం కాలాన్ని సుమారు క్రీ.పూ. 3000 నుండి 1500 వరకు అని చెబుతుంది, ఇప్పటివరకు కనుగొన్న 1,000కి పైగా హరప్పా స్థలాల్లో దాన్ని ఆరో అతిపెద్దదిగా లెక్కిస్తుంది. మొహెంజొదారోతో సహా మిగిలినవాటిలో చాలావి (చూడండి: సింధు నగరాలు, వాటి మురుగు కాలువల గురించి మా కథనం) పెద్ద నదుల దగ్గర ఎదిగాయి. ధోలావీరా అలా కాదని, ఖదీర్ ఉన్న స్థానం రాగి, శంఖం, అగేట్-కార్నేలియన్, స్టియటైట్, సీసం లభ్యతకు, ఒమన్, మెసొపొటేమియాలతో వ్యాపారానికి అవకాశం ఇచ్చిందని ఆ జాబితా గురించి ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో ప్రకటన చెబుతుంది.

1967 నుండి 1968లో కనుగొని, 13 సీజన్లు తవ్వారు

భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ (ASI) 1967 నుండి 1968 వార్షిక సమీక్ష, దాని పశ్చిమ వలయానికి చెందిన జె. పి. జోషి కచ్‌లో భూతల సర్వేకు నాయకత్వం వహించినట్లు నమోదు చేస్తుంది. బృందం ప్రాచీన రాతి యుగం నుండి చివరి చారిత్రక కాలం వరకు విస్తరించిన 42 స్థలాలను కనుగొంది. ఎనిమిది హరప్పావి, వాటిలో రెండు పెద్ద నివాసాలు. ఆ అన్వేషణ నుండే ధోలావీరా బయటికి వచ్చింది. భారత్ యునెస్కోకు పంపిన నామినేషన్ డోసియర్ ఆ కనుగొనడాన్ని 1968గా చెబుతుంది, ASI సొంత 1984 నుండి 1985 సమీక్ష 1967 నుండి 1968 అంటుంది.

జోషి రెండు దిబ్బలను వర్ణించారు, వాటిని ఆయన కోట, దిగువ పట్టణం అన్నారు. ఆర్. ఎస్. బిష్ట్ (ASI) 1984 నుండి 1985లో తిరిగి వెళ్లి మరింత నివేదించారు: క్రమమైన వ్యవధుల్లో ద్వారాలున్న దీర్ఘచతురస్రాకార కోట గోడ లోపల మూడు ప్రాకార సముదాయాలు, ఒక అక్రోపోలిస్, ఒక మధ్య పట్టణం, ఒక దిగువ పట్టణం. తవ్వకం 1989 నుండి 1990లో మొదలైంది, బిష్ట్ 13 క్షేత్ర సీజన్లను 1989 నుండి 2005 మధ్యనే అని యునెస్కో పత్రాలు చెబుతున్నాయి.

ఒకే గోడ లోపల మూడు పట్టణాలు

ఎత్తైన, అత్యుత్తమంగా రక్షించిన భాగాన్ని యునెస్కో కోట (Castle) అంటుంది. దాని పశ్చిమాన రెండో ప్రాకార ఆవరణ బైలీ ఉంది. కోటకు ఉత్తరాన ఒక ఉత్సవ మైదానం ఉంది, దాన్ని డోసియర్ తూర్పు-పశ్చిమాలుగా 283 నుండి 285 మీటర్లు, ఉత్తర-దక్షిణాలుగా 45 నుండి 47.5 మీటర్లు కొలుస్తుంది. దాని అవతల ప్రాకారం ఉన్న మధ్య పట్టణం ఉంది, దాని తూర్పున, సొంత గోడ లేకుండా నగరపు గోడ లోపల ఉండే దిగువ పట్టణం ఉంది.

డోసియర్ పట్టిక ప్రకారం, లోపలి మూలల మధ్య నగరపు గోడ సుమారు 617 మీటర్ల బై 711 మీటర్లను చుట్టుముడుతుంది. సాంస్కృతిక స్థలాల విషయంలో యునెస్కోకు సలహా ఇచ్చే సంస్థ ఇకోమోస్ (ICOMOS), గోడ పొడవులు, వీధుల ఎడం 1:1, 1:2, 5:7 వంటి నిష్పత్తులను అనుసరిస్తాయని, వీధులను వెడల్పు ప్రకారం తరగతులుగా విభజించారని నివేదిస్తుంది: ప్రధాన వీధులు 4.2 నుండి 5.8 మీటర్లు, పక్క వీధులు 3.2 నుండి 3.5 మీటర్లు, సందులు 1.2 నుండి 1.7 మీటర్లు. ప్రామాణిక ఇటుక 9 బై 18 బై 36 సెంటీమీటర్లు, అంటే 1:2:4 నిష్పత్తి అని డోసియర్ ఇస్తుంది. పునాదులలో, కోటలలో ఇటుకే కాక రాయి కూడా వాడారు.

మూడు విభాగాలకు బిష్ట్ ఋగ్వేదంలోని పరమ, మధ్యమ, అవమ పదాలను అరువు తీసుకుని, వాటిని కోట, మధ్య పట్టణం, దిగువ పట్టణానికి జతచేశారని డోసియర్ చెబుతుంది. కోట రెండు భాగాలకు తవ్వకందారులు పెట్టిన పేర్లు Castle, Bailey.

ఆ నగరం బతుకుదెరువు ఏమిటో వర్క్‌షాపులు చూపిస్తాయి. దొరికిన వాటిలో సుమారు 12,000 పూసలు, 1,588 డ్రిల్ బిట్లు, వందలాది సీళ్లు, ముద్రలు, 55 పదార్థాలతో చేసిన దాదాపు వెయ్యి తూనిక రాళ్లు ఉన్నాయని ఇకోమోస్ జాబితా ఇస్తుంది.

262 మిల్లీమీటర్ల వర్షం, కనీసం 16 జలాశయాలు ఉన్న నగరం

వాతావరణం గురించి డోసియర్ కుండబద్దలు కొడుతుంది. కచ్ రుతుపవన పట్టీ అంచున ఉంది, వేసవి వర్షాలు అస్థిరంగా ఉంటాయి, కొన్నిసార్లు వరుస సంవత్సరాలు విఫలమవుతాయి, శాశ్వత నదులు లేవు, భూగర్భ జలం ఎక్కువగా ఉప్పగా ఉంది. రుతుపవనాల విషయానికి, దాని యంత్రాంగాన్ని అవి ఎలా పనిచేస్తాయో చెప్పే మా వివరణ చెబుతుంది. ఖదీర్ ఈ ప్రాంతంలో వర్షం తక్కువగా పడే రెండో స్థలం, లఖ్‌పత్ మాత్రమే దానికంటే వెనుక అని డోసియర్ అంటుంది.

ఆ నగరం రెండు కాలానుగుణ ప్రవాహాల మధ్య ఉంది: ఉత్తరాన మన్సర్, దక్షిణాన మన్హర్. మన్హర్ అడ్డంగా మూడు చోట్ల, మన్సర్ అడ్డంగా రెండు చోట్ల ఆనకట్టల అవశేషాలు ఉన్నాయని డోసియర్ నివేదిస్తుంది. కోటకు ఆగ్నేయంలో, ASI తవ్వకందారులు ఎత్తులో ఓపెనింగ్ ఉన్న చెక్ డ్యామ్‌ను వెలికితీశారు; విశాలమైన ప్రవాహ గర్భం నిండిన తర్వాత అదనపు నీరు దక్షిణ జలాశయాల గొలుసులోకి ప్రవహించేది. ఆ స్థలం ఈశాన్యం నుండి నైరుతికి సుమారు 13 మీటర్లు దిగుతుంది; నీరు పలుచని పొరగా వ్యాపించి త్వరగా ఆవిరైపోకుండా ట్యాంకుల్లో నిలిపేందుకు అది బాగా సరిపోతుందని డోసియర్ అంటుంది.

ప్రధాన నివాసపు ఉత్తర, పశ్చిమ, దక్షిణ వైపులా, కోటకు తూర్పున పదహారు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జలాశయాలను డోసియర్ లెక్కిస్తుంది. అవి సుమారు 10 హెక్టార్లు, అంటే నగర వైశాల్యంలో దాదాపు పదో వంతు ఆక్రమిస్తాయని అంచనా వేస్తుంది. రెండు జలాశయాలు పరిమాణాన్ని తెలుపుతాయి:

• తూర్పు జలాశయం పైభాగంలో 73.4 మీటర్ల పొడవు, 29.3 మీటర్ల వెడల్పు, గోడలు సుమారు 7 నుండి 7.5 మీటర్ల ఎత్తు. దాని కింద రాతిని అత్యంత లోతైన చోట 10.6 మీటర్ల వరకు కోశారు.
• కోటకు దక్షిణాన ఉన్న రాతిలో చెక్కిన జలాశయాన్ని 1999 నుండి 2000 నాటికి 89.5 మీటర్ల పొడవు, 8 మీటర్ల లోతుగా కొలిచారు; అది పైన 14.2 మీటర్ల వెడల్పు నుండి అడుగున 8.6 మీటర్లకు ఇరుకవుతుంది. దాని తూర్పు వైపు పదిహేను మెట్లతో కూడిన మెట్ల వరుస దిగుతుంది.

మెత్తని సున్నపురాయిని ఇంజనీర్లు జాగ్రత్తగా నిర్వహించారు. వారు పునాది రాతి గట్టి పొరను చెక్కుచెదరకుండా ఉంచారు, ఎందుకంటే దాన్ని తొలగిస్తే నీటిని ఇంకనిచ్చే పెళుసు రాయి బయటపడేది; తర్వాత బలహీన పొరలను అభేద్యమైన బంకమట్టి గారతో వేసిన చెక్కిన రాయితో మూసివేశారు. హరప్పావాసులు జలాశయాలను క్రమమైన షెడ్యూల్‌లో పూడిక తీశారని, ఆ మట్టిని కాజ్‌వేలపై పారబోశారని కూడా ASI సమీక్షలు నమోదు చేస్తాయి.

ఆ వ్యవస్థ ఎంత నీటిని నిల్వ చేసిందో డోసియర్ కానీ యునెస్కో కానీ ఒకే అంకె ఇవ్వవు. మేము కనుగొనగలిగిన ఒక్క పరిమాణ సంఖ్య ఆర్కియాలజీ మ్యాగజైన్‌ది; బిష్ట్ నాయకత్వంలో ASI బృందం వెలికితీసిన జలాశయాలు కలిసి 325,000 క్యూబిక్ గజాలకు పైగా పట్టాయని 2000 చివరలో అది నివేదించింది. tuput సొంత మార్పిడి ప్రకారం అది సుమారు 250,000 క్యూబిక్ మీటర్లు, మ్యాగజైన్ పదాలు దాన్ని కనిష్ఠ సంఖ్యగా చేస్తాయి.

కోట లోపల, కప్పిన రాతి కాలువల నెట్‌వర్క్ రుతుపవన ప్రవాహాన్ని బైలీ పశ్చిమ సగంలో చెక్కిన ఒక జలాశయానికి తీసుకెళ్లింది. పెద్ద కాలువలు మనిషి నడిచి వెళ్లేంత ఎత్తు ఉండేవని, తక్కువ దూరాల్లో గాలి గొట్టాలు ఉండేవని డోసియర్ చెబుతుంది. నైరుతి మూలలో ఒక బావి ఉంది; హరప్పా నేపథ్యంలో బహుశా అతిపెద్దదని ASI సమీక్ష అంటుంది, సుమారు 4.25 మీటర్ల వెడల్పు, భూగర్భ జలాన్ని చేరకుండా 13.6 మీటర్ల వరకు తవ్వారు, అలాగే రెండు ట్యాంకులు. పెద్ద ట్యాంకును నిల్వగా, 4.85 మీటర్ల లోతు, 14 మెట్ల సున్నితమైన మెట్ల వరుస ఉన్న చిన్నదాన్ని బహుశా స్నాన ట్యాంకుగా డోసియర్ చదువుతుంది.

తూర్పు జలాశయంలో మెట్లున్న రాతిలో చెక్కిన బావి కూడా ఉంది. గుజరాత్‌లో తరువాత వచ్చిన, రాణీ కీ వావ్ సహా, మెట్ల బావులకు అది ప్రాథమిక పూర్వరూపమని డోసియర్ అంటుంది, అది స్వతంత్ర కనుగోలు కాదు, భాగస్వామ్య దేశం (State Party) సొంత అభిప్రాయం. శతాబ్దంలో అత్యంత దారుణమైన కరువు అని అది పిలిచే నాలుగు సంవత్సరాలలో కూడా, ఆ సంవత్సరాలను పేర్కొనకుండా, ధోలావీరా బావులు తియ్యని నీటిని ఇస్తూనే ఉన్నాయని కూడా అది జోడిస్తుంది.

ఉత్తర ద్వారం వద్ద పది గుర్తుల పలక

కోటలోని అత్యంత విస్తృతమైన ఉత్తర ద్వారానికి 3.5 మీటర్ల వెడల్పు కిందికి దిగే మార్గానికి ఇరువైపులా రెండు ఎత్తైన గదులు ఉన్నాయి. పశ్చిమ గదిలో, 1989 నుండి 1990 సీజన్‌లో, ASI తవ్వకందారులు పాలలా తెల్లని స్ఫటిక పదార్థం ముక్కలతో చేసిన పెద్ద గుర్తుల వరుసను కనుగొన్నారు. అప్పట్లో ప్రచురించిన సమీక్ష తొమ్మిది అక్షరాలను లెక్కించింది, ప్రతిదీ సుమారు 37 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు, 25 నుండి 27 సెంటీమీటర్ల వెడల్పు. డోసియర్, ఇకోమోస్ తరువాత పదిని లెక్కించాయి, అవి జిప్సం పొదుగుడుతో చేసినవి.

ASI తొలి సమీక్షలోని 37 సెంటీమీటర్ల ఎత్తుకు వ్యతిరేకంగా, ప్రతి గుర్తు సుమారు 30 బై 30 సెంటీమీటర్లని డోసియర్ ఇస్తుంది. Harappa.com కథనం కూడా 37 సెంటీమీటర్లు ఇస్తుంది, మొత్తం పలకను సుమారు 3 మీటర్లుగా చెబుతుంది, ఒక గుర్తు నాలుగుసార్లు కనిపిస్తుందని గమనిస్తుంది. డోసియర్ ఆ అంకెలను సమన్వయపరచదు.

ఆ పలక గురించిన అనుమితి ASIది. గుర్తుల వరుస మధ్య మార్గం వెడల్పుతో సరిపోతుంది, చెక్క చట్రం వదిలిన గుర్తులు అది ద్వారం పైన కుళ్లిపోయిన కలప ఫలకంపై వేలాడిందని సూచిస్తాయి. పలక ముఖం కిందికి పడిందని, అందుకే జిప్సం ముక్కలు చోటులోనే ఉన్నాయని Harappa.com జోడిస్తుంది. బిష్ట్ దాన్ని సంప్రదాయ హరప్పా దశ అయిన IV దశలో ఉంచారు.

అది ఏం చెబుతుందో ఎవరికీ తెలియదు. లిపిని చదవలేదు కాబట్టి అర్థం తెలియదని డోసియర్ పేర్కొంటుంది. సింధు గుర్తులు భాషను నమోదు చేస్తాయా అనేదే రెండు శిబిరాల మధ్య వాదన. స్టీవ్ ఫార్మర్, రిచర్డ్ స్ప్రోట్, మైఖేల్ విట్జెల్ 2004లో, ఆ గుర్తులు ప్రాచీన సమీప ప్రాచ్యం చిహ్నాల లాంటి భాషేతర సంకేత వ్యవస్థ కావచ్చని సూచిస్తూ ఒక పత్రం ప్రచురించారు; ఆ సంవత్సరం ఫార్మర్ ఉపన్యాస స్లైడ్‌లకు The Illiterate Harappans అని పేరు. 2009లో రాజేశ్ రావు, ఐరావతం మహదేవన్, మరో నలుగురు సహచరులు సైన్స్‌లో, సింధు శాసనాల షరతులతో కూడిన ఎంట్రోపీ, అంటే ప్రతి గుర్తు దాని ముందున్న దాని నుండి ఎంత ఊహించదగినదో కొలిచే సూచిక, భాషా వ్యవస్థలతో సరిపోయిందని, భాషేతర వ్యవస్థలకు చాలా దూరంగా ఉందని నివేదించారు.

రెండు కాలనిర్ణయాలు, ముగింపుపై రెండు వివరణలు

ASI క్రమంలో ఏడు దశలు ఉన్నాయి. మొదటి దశ క్రీ.పూ. సుమారు 3000 నుండి 2900 వరకు, మూడో దశ క్రీ.పూ. 2800 నుండి 2500 వరకు, నాలుగో దశ క్రీ.పూ. 2500 నుండి 2100 వరకు, ఐదో దశ క్రీ.పూ. 2100 నుండి 2000 వరకు, ఆరో దశ క్రీ.పూ. 1950 నుండి 1800 వరకు, ఏడో దశ క్రీ.పూ. 1500 నుండి 1450 వరకు; క్రీ.పూ. 2000 నుండి 1950 వరకు, మళ్లీ క్రీ.పూ. 1800 నుండి 1500 వరకు స్థలం ఖాళీగా ఉంది. ఇది ప్రధానంగా ఇతర తవ్విన హరప్పా స్థలాలతో పోల్చిన సాంస్కృతిక అవశేషాలపై నిర్మించబడి, తర్వాత గవ్వలపై రేడియోకార్బన్ తేదీలతో బలపరచబడిందని డోసియర్ చెబుతుంది.

రేడియోకార్బన్ పని తోర్సా సేన్‌గుప్తా, ఆమె సహచరులది; వారిలో బిష్ట్, ASI ధోలావీరా బృందానికి చెందిన వై. ఎస్. రావత్ ఉన్నారు, జర్నల్ ఆఫ్ క్వాటర్నరీ సైన్స్‌లో. వారి సారాంశం నివాసం మొదలును సుమారు 5,500 ఏళ్ల క్రితం, అంటే క్రీ.పూ. సుమారు 3500, ASI క్రీ.పూ. 3000 కంటే అనేక శతాబ్దాల ముందు, తేదీ నిర్ణయించిన క్రమం ముగింపును సుమారు 3,800 ఏళ్ల క్రితం, తొలి చివరి హరప్పా కాలంలో ఉంచుతుంది. అదే పత్రాన్ని తవ్వకందారు క్రమానికి మద్దతుగా డోసియర్ ఉదహరిస్తుంది, ప్రారంభ చివర క్రీ.పూ. సుమారు 3491 నుండి 2958 వరకు, ముగింపు చివర క్రీ.పూ. 1827కు ముందు వరకు విస్తరించే కాలాన్ని ఉటంకిస్తుంది. కాబట్టి తొలి నివాసుల తేదీ రెండు రకాలుగా చెప్పబడింది.

నగరం ఎందుకు క్షీణించింది అనే దానిపై ఇకోమోస్ ASI వివరణను సంక్షిప్తీకరిస్తుంది. ఐదో దశలో మరమ్మతులు దిగజారాయి, ఆ దశ మధ్యలో దెబ్బతిన్న నీటి నిర్మాణాలను ఎప్పుడూ బాగు చేయలేదు. ఆ దశ ముగింపు దగ్గర వచ్చిన ఒక భూకంపం నగరాన్ని కొద్దికాలం ఖాళీ చేయించింది. ఆరో దశలో నివాసం కోట, బైలీ, ఉత్సవ మైదానానికి కుంచించుకుపోయింది. ఏడో దశలో సుమారు 300 ఏళ్ల తర్వాత కొత్తవారు గుండ్రని ఇళ్లతో, నగర ప్రణాళిక లేకుండా వచ్చారు, ఆ స్థలం మళ్లీ ఎప్పుడూ ఆక్రమించబడలేదు.

సేన్‌గుప్తా, సహచరులు ఒక వాతావరణ వాదనను జోడిస్తారు. శిలాజ గవ్వల రసాయన శాస్త్రం ఒకప్పుడు రుతుపవన నెలల్లో నదీ జలం గ్రేట్ రణ్ చేరిందని చూపిస్తుందని వారు చదివారు, మేఘాలయన్ దశ ఆరంభంలో, సుమారు 4,300 నుండి 4,100 ఏళ్ల క్రితం, ఒక విపత్కర కరువు తుది పతనానికి దారితీసిందని ప్రతిపాదిస్తారు. అది రచయితల పరికల్పన. ASI వివరణ గురించిన ఇకోమోస్ సారాంశం భూకంపాన్ని, మరమ్మతుల లోపాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది కానీ కరువును కాదు.

యునెస్కో సలహాదారులు ఏం చెప్పారు

భారత్ ధోలావీరాను 2014 ఏప్రిల్ 15న తన తాత్కాలిక జాబితాలో చేర్చి, పూర్తి డోసియర్‌ను 2020 జనవరిలో సమర్పించింది. ఇకోమోస్ సాంకేతిక మిషన్ 2020 డిసెంబర్ 17 నుండి 23 వరకు ఆ స్థలాన్ని సందర్శించింది, ఆ సంస్థ 2021 మార్చి 18న తన నివేదికను ఆమోదించింది.

భారత్ కోరిన మూడు ప్రమాణాల్లో రెండింటికి ఇకోమోస్ మద్దతు ఇచ్చింది. స్థలం 1,500 ఏళ్లకు పైగా ఆక్రమితమై హరప్పా చరిత్ర మొత్తం వంపును చూపుతున్నందున, అంతరించిన నాగరికతకు అసాధారణ సాక్ష్యమనే (iii) ప్రమాణాన్ని అది అంగీకరించింది. ముందే ప్రణాళిక వేసిన విన్యాసం, బహుళ పొరల కోటలు, జలాశయాలు, కాలువలు, రాతి విస్తృత వాడకాన్ని ఉదహరిస్తూ, ఒక రకమైన సముదాయానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ అనే (iv) ప్రమాణాన్ని అంగీకరించింది. ధోలావీరా తన వ్యాపార భాగస్వాములను ఎలా తీర్చిదిద్దిందో లేదా వారిచే ఎలా తీర్చిదిద్దబడిందో చూపడానికి ఆధారాలు చాలవని చెబుతూ, ప్రభావాల మార్పిడి అనే (ii) ప్రమాణాన్ని అది తిరస్కరించింది. కమిటీ నిర్ణయం 44COM 8B.35, ఆ స్థలాన్ని (iii), (iv) ప్రమాణాలపై నమోదు చేసింది.

జాబితా చేసిన ఆస్తి 103 హెక్టార్లు. ప్రాచీన క్వారీలను చేర్చడానికి గుజరాత్ బఫర్ జోన్‌ను 148 నుండి 4,865 హెక్టార్లకు విస్తరించింది, అయితే ఆ విస్తరణకు పురావస్తు అవశేషాలకు ఇంకా చట్టపరమైన రక్షణ లేదని ఇకోమోస్ గమనించింది. ఓటు తర్వాత భారత సంఖ్యను 40 ఆస్తులుగా ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో లెక్కించింది: 32 సాంస్కృతిక, 7 సహజ, ఒకటి మిశ్రమం; కొద్ది రోజుల ముందు తెలంగాణలోని రామప్ప దేవాలయం 39వదిగా నమోదైంది. భుజ్‌కు కొత్త రోడ్డు ప్రయాణాన్ని సుమారు ఆరు గంటల నుండి సుమారు 90 నిమిషాలకు తగ్గించాక సందర్శకుల సంఖ్య పెరుగుతుందని ఇకోమోస్ ఆశించింది.