भारतीय नौदलाने २ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सोमालियाच्या किनाऱ्याजवळ अपहृत मासेमारी जहाज अझिनी सोडवले आणि सर्व २० खलाशांची सुटका केली, युद्धनौका, गस्ती विमान आणि हवाई दलाच्या सी-१७ ने बळकट केलेले मरीन कमांडो वापरून

भारतीय नौदलाने २ नोव्हेंबर २०२६ रोजी अरबी समुद्रात सशस्त्र चाच्यांच्या ताब्यातून मासेमारी जहाज अझिनी सोडवले आणि सर्व २० खलाशांना बाहेर काढले, असे संरक्षण मंत्रालयाने म्हटले आहे. मंत्रालयाने सांगितले की मोहीम ४८ तासांहून अधिक चालली आणि कोणत्याही जीवितहानीविना किंवा जखमींविना संपली. निकाल जाहीर करणारे संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह म्हणाले की हे मुंबईपासून ३,००० किलोमीटरहून अधिक अंतरावर घडले.

मोहिमेवर तैनात एका युद्धनौकेने आणि एका सागरी टेहळणी विमानाने जहाज शोधले आणि त्याचा मागोवा घेतला. त्यानंतर भारतीय हवाई दलाच्या (आयएएफ) सी-१७ वाहतूक विमानातून अचूकपणे हवेतून उतरवलेल्या कुमकेने मरीन कमांडोंना बळकटी देण्यात आली. पत्र सूचना कार्यालयाने (पीआयबी) ३ नोव्हेंबरला सकाळी ८:४५ वाजता मंत्रालयाचा वृत्तांत प्रसिद्ध केला. खालील तारखा आणि आकडे ६ नोव्हेंबर २०२६ पर्यंतचे आहेत.

नौदलाने काय केले असे मंत्रालय म्हणते

पीआयबीचे प्रसिद्धीपत्रक सांगते की अझिनी “गेल्या महिन्याच्या सुरुवातीला” सोमालियाच्या ईशान्य किनाऱ्याजवळ एका सशस्त्र चाचेगटाने अपहृत केले. पुढे ते म्हणते की जहाजाचा वापर “मदर शिप” म्हणून होऊ शकला असता, म्हणजे चाचे व्यापारी जहाजांवर हल्ला करण्यासाठी वापरतात ते पकडलेले जहाज.

नौदलाने एका युद्धनौकेला हस्तक्षेप करण्याचे काम दिले, सोबतीला एक सागरी टेहळणी विमान. प्रसिद्धीपत्रक सांगते की दोन्ही साधनांनी सततच्या देखरेखीनंतर जहाज शोधले, त्याच्या हालचालींचा मागोवा घेतला आणि ते निसटू नये म्हणून “मोजूनमापून केलेले अ-बलप्रयोगी उपाय” वापरले. मरीन कमांडोंनी मग प्रसिद्धीपत्रक ज्याला सामरिक हस्तक्षेप म्हणते तो केला, जहाज ताब्यात घेतले आणि चाच्यांचा धोका संपवला.

प्रसिद्धीपत्रक जहाजाचे नाव देत नाही. द प्रिंटने वृत्त दिले की ते आयएनएस कोलकाता होते, ज्याला पी८आय सागरी टेहळणी विमान आणि सी गार्डियन ड्रोनची साथ होती, आणि डिफेन्सवेबने म्हटले की नंतरच्या वृत्तांनी जहाज आयएनएस कोलकाता असल्याचे ओळखले.

अपहरणापासून सुटकेपर्यंत चार दिवस

युरोपियन महासंघाच्या मेरिटाइम सिक्युरिटी सेंटर इंडियन ओशन (एमएससीआयओ) ने कळवले की सशस्त्र चाच्यांनी गुरुवार २९ ऑक्टोबरला सोमालियाच्या ईशान्येकडे इराणी डाऊचा ताबा घेतला. असोसिएटेड प्रेसने (एपी) हे पकडणे सोमालियाच्या पुंटलँड किनाऱ्यावरील बंदर बायला आणि हाफून यांच्यादरम्यान असल्याचे नोंदवले.

एमएससीआयओच्या नंतरच्या अद्यतनानुसार, जे मेरिटाइम एक्झिक्युटिव्ह आणि Splash247 ने दिले, डाऊ सुमारे ११० सागरी मैल आणखी पूर्वेला ०९°४७’ उ., ०५५°४५’ पू. येथे गेली होती, एका सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या व्यापारी मार्गाच्या जवळ. Splash247 ने सांगितले की युरोपियन महासंघाचे ऑपरेशन अटलांटा तपास करत होते, आणि अझिनीचा वापर हल्ल्यात झाल्याचे काहीही पुष्टीसह सांगितलेले नव्हते.

सिंग यांची पोस्ट सुटकेची तारीख २ नोव्हेंबर देते. बेअर्ड मेरिटाइम आणि ड्रायड ग्लोबल दोन्ही वृत्त देतात की एमएससीआयओने नंतर अटलांटाने डाऊ मुक्त झाल्याचे केलेले शिक्कामोर्तब नोंदवले आणि घटना बंद केली, आणि ड्रायड ती पुष्टी २ नोव्हेंबरची असल्याचे सांगते. इराणवायरने भर घातली की अटलांटाने अपहरणाची पुष्टी २९ ऑक्टोबरला केली होती. मोहिमेचे ४८ तास कधी सुरू झाले हे पीआयबीचे प्रसिद्धीपत्रक सांगत नाही.

मासेमारी नौकेसाठी युद्धनौका का

पकडलेली मासेमारी नौका चाचे, पुरवठा आणि लहान हल्ला नौका किनाऱ्यावरून सोडलेल्या स्पीडबोटीच्या पल्ल्याच्या खूप पलीकडे नेऊ शकते. मेरिटाइम एक्झिक्युटिव्हने लिहिले की त्या भूमिकेसाठी चाचे ज्या जहाजांना प्राधान्य देतात त्यांच्या वर्णनाशी अझिनी जुळत होते, आणि एमएससीआयओने डाऊ मदर शिपचे काम करू शकते हा इशारा पुन्हा दिला असेही म्हटले. पकडलेल्या डाऊबद्दल आणि अधिक दूर समुद्रातील व्यापारी जहाजांच्या धोक्याबद्दल ड्रायड ग्लोबल हाच मुद्दा मांडते.

सुरक्षा कंपनी विंडवर्ड, मरीनलिंकने उद्धृत केलेली, अझिनीला चौथ्या तिमाहीतील पहिले पुष्टी झालेले अपहरण आणि २०२६ मध्ये सोमालियाजवळील डाऊ किंवा मासेमारी जहाजाचे चौथे पुष्टी झालेले अपहरण म्हणून मोजते. तिने भर घातली की त्या भागातील अनेक इराणी डाऊंना आयएमओ क्रमांक नसतात आणि त्या अनेकदा आपले ट्रॅकिंग ट्रान्सपॉन्डर बंद ठेवून चालतात.

बेअर्ड मेरिटाइम सांगते की जॉइंट मेरिटाइम इन्फॉर्मेशन सेंटरने सुटकेपूर्वी सोमाली बेसिनमधील धोक्याची पातळी मध्यम ठरवली होती, आणि १५ ऑक्टोबरला नैर्ऋत्य मोसमी वारे संपल्याने अधिक दूर समुद्रात स्किफ नौकांच्या कारवाया अधिक शक्य झाल्या होत्या. ड्रायड ग्लोबल हेच वाचन देते.

२०२६ मधील सोमाली चाचेगिरीची व्यापक गणना

आयसीसी इंटरनॅशनल मेरिटाइम ब्युरोने (आयएमबी) १५ ऑक्टोबरला कळवले की जानेवारी ते सप्टेंबर २०२६ दरम्यान जगभरात चाचेगिरी आणि सशस्त्र दरोड्याच्या ५१ घटनांची नोंद झाली, १९९२ नंतरचा सर्वात कमी नऊ महिन्यांचा आकडा, एका वर्षापूर्वीच्या ११६ च्या तुलनेत. त्या एकूणात त्याने सोमाली कारवायांतील वाढ नोंदवली: सोमाली चाच्यांकडून आठ जहाज अपहरणे आणि जगभरात ओलीस ठेवलेल्या सर्व खलाशांपैकी ९४ टक्के. बहुतेक अपहृत जहाजे त्यांच्या खलाशांसह, जे सुरक्षित असल्याचे कळवले गेले, सोडण्यात आली.

आयएमबीने हेही म्हटले की या घटना व्याप्ती किंवा पल्ल्याच्या बाबतीत २००८ ते २०१३ मधील खोल समुद्रातील चाचेगिरीशी तुलनीय नाहीत. अझिनीवरील आपल्या वृत्तात एपीने ऑनर २५ प्रकरणाचे वर्णन केले: टँकर एप्रिलपासून ताब्यात होता, आणि सप्टेंबरमध्ये पुंटलँड अधिकाऱ्यांनी सांगितले की सुरक्षा दलांनी तो परत मिळवण्यापूर्वी चाच्यांनी त्याच्या पाच खलाशांना ठार मारले होते.

नौदलाची आधीची लांब पल्ल्याची सुटका, २०२४ मधील एमव्ही रुएन

१६ मार्च २०२४ रोजी संरक्षण मंत्रालयाने अपहृत मालवाहू जहाज एमव्ही रुएनविरुद्धच्या आणखी एका लांब पल्ल्याच्या मोहिमेच्या समाप्तीची घोषणा केली. त्या दिवसाचे पीआयबीचे प्रसिद्धीपत्रक सांगते की आयएनएस कोलकाता भारताच्या मुख्य भूमीपासून सुमारे १,४०० सागरी मैल (२,६०० किमी) अंतरावर ४० तासांहून अधिक काम करत होते. आयएएफच्या सी-१७ ने मरीन कमांडो हवेतून उतरवले, ३५ चाच्यांनी शरणागती पत्करली, आणि मूळ १७ खलाशी जखमीविना बाहेर काढण्यात आले.

नौदलाने १४ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत कम्बाइंड मेरिटाइम फोर्सेसच्या प्रशिक्षण कृती दलाचे नेतृत्व केले, आणि त्या कार्यकाळात ५ आणि ६ ऑक्टोबरला चाचेगिरीवरील दोन दिवसांचा परिसंवाद झाला, ज्याचा आढावा सीटीएफ १५४ लेखात आहे. अशा तैनातींमागील व्यापक भागीदाऱ्यांचे वर्णन हिंद महासागर सुरक्षा लेखात आहे, आणि नौदलाच्या नव्या जहाजांचे वर्ष २०२६ च्या कमिशनिंग नोंदीत आहे.

कायदेशीर चौकट

संयुक्त राष्ट्रांच्या समुद्री कायद्याच्या करारातील कलम १०० सांगते की सर्व राष्ट्रांनी खुल्या समुद्रातील चाचेगिरी दडपण्यासाठी शक्य तितक्या पूर्ण प्रमाणात सहकार्य करावे. कलम १०५ सांगते की खुल्या समुद्रात प्रत्येक राष्ट्र चाच्यांचे जहाज, किंवा चाचेगिरीने पकडलेले आणि चाच्यांच्या नियंत्रणाखालील जहाज, ताब्यात घेऊ शकते आणि जहाजावरील व्यक्तींना अटक करू शकते. शिक्षा ठरवण्याचा अधिकार ताब्यात घेणाऱ्या राष्ट्राच्या न्यायालयांना आहे.

भारताने २९ जून १९९५ रोजी या कराराला मान्यता दिली, आणि सागरी चाचेगिरीविरोधी कायदा, २०२२ (क्र. ३, २०२३, संमती ३१ जानेवारी २०२३) खुल्या समुद्राला लागू होतो. तो या हेतूसाठी नेमलेल्या सत्र न्यायालयाला, म्हणजे नियुक्त न्यायालयाला, अधिकृत कर्मचाऱ्यांनी पकडलेल्या किंवा त्यांच्या ताब्यातील व्यक्तीवर, राष्ट्रीयत्वाचा विचार न करता, अधिकारक्षेत्र देतो, ज्यात इतरांसह नौदल आणि तटरक्षक दलाचे अधिकारी व खलाशी येतात. अझिनीवरील पीआयबीचे प्रसिद्धीपत्रक कोणाला ताब्यात घेतले गेले असे सांगत नाही.

नंतर काय म्हटले गेले

सिंग यांनी एक्सवरील पोस्टमध्ये नौदलाचे अभिनंदन केले, ज्याला त्यांनी “काटेकोरपणे समन्वित ४८ तासांची मोहीम” म्हटले, आणि वेळेवर पाठबळ दिल्याबद्दल आयएएफला श्रेय दिले. नौदलाचे प्रसिद्धीपत्रक सांगते की ही मोहीम हिंद महासागर क्षेत्रात “फर्स्ट रेस्पॉन्डर” आणि “पसंतीचा सुरक्षा भागीदार” राहण्याची भारताची बांधिलकी दर्शवते.

नवी दिल्लीतील इराणच्या दूतावासाने, ट्रिब्यून आणि द प्रिंटने दिलेल्या एक्सवरील पोस्टमध्ये, २० इराणी खलाशांच्या सुटकेबद्दल “भारत सरकार, भारतीय नौदल आणि भारतीय हवाई दल यांच्याबद्दल मनापासून कृतज्ञता” व्यक्त केली.

वृत्तांत जिथे वेगळे आहेत

एपीने वृत्त दिले की पुंटलँड मेरिटाइम पोलीस दलाच्या एका अधिकाऱ्याने १ नोव्हेंबरला सांगितले होते की नौकेवर २१ इराणी खलाशी आणि दोन सोमाली सुरक्षारक्षक होते, एकूण २३. मंत्रालयाचा आकडा २० खलाशांच्या सुटकेचा आहे. एपी वृत्ताची एनपीआरची आवृत्ती नोंदवते की मंत्रालयाने आपले विधान जहाजावरील सर्वांना लागू आहे की फक्त सुटका केलेल्या खलाशांना हे सांगितले नाही, आणि खलाशी जहाजावरच राहिले का हे स्पष्ट नव्हते.

त्याच पुंटलँड अधिकाऱ्याने, ज्यांनी आपले नाव उघड न करता माहिती दिली, एपीला सांगितले की भारतीय दलांनी १२ संशयित सोमाली चाच्यांना नि:शस्त्र केले, त्यांचे मोबाइल फोन घेतले आणि त्यांना सोडले, आणि ते व दोन सुरक्षारक्षक नंतर बंदर बायला येथे किनाऱ्यावर आले. त्यांनी सांगितले की किनाऱ्यावर आलेल्यांपैकी तिघांना किरकोळ जखमा होत्या, ते कोण होते हे न सांगता, आणि प्रादेशिक अधिकाऱ्यांना सुटकेची माहिती नंतरच कळली. पीआयबीचे प्रसिद्धीपत्रक म्हणते की नौदलाने चाच्यांचा धोका संपवला आणि सशस्त्र लोकांचे काय झाले याचे वर्णन करत नाही. जीवितहानी किंवा जखमी नाहीत ही त्याची ओळ २० खलाशांबद्दलच्या वाक्यात येते, आणि एनपीआर नोंदवते की ती जहाजावरील सर्वांना लागू आहे की नाही हे ते सांगत नाही.