ధ్యాన్ చంద్ 1928 నుండి 1936 వరకు వరుసగా మూడు ఒలింపిక్ హాకీ స్వర్ణాలు గెలిచారు; 12 మ్యాచ్‌ల్లో భారత్ 102 గోల్స్ చేసి 3 మాత్రమే ఇచ్చింది

ఒలింపిక్ చరిత్రకారులు నిర్వహించే డేటాబేస్ ఒలింపెడియాలోని టోర్నమెంట్ పట్టికల ప్రకారం, భారత హాకీ జట్టు 1928, 1932, 1936 ఒలింపిక్స్‌లో తన 12 మ్యాచ్‌లన్నీ గెలిచింది; 102 గోల్స్ చేసి మూడు మాత్రమే ఇచ్చింది. ఆ 12 మ్యాచ్‌ల్లోనూ ధ్యాన్ చంద్ ఆడారు; 1936లో బెర్లిన్‌లో ఆయన కెప్టెన్‌గా ఉండి, జర్మనీతో జరిగిన ఫైనల్‌లో నమోదైన ఎనిమిది గోల్స్‌లో మూడు చేశారు. స్వాతంత్ర్యానికి పదేళ్లకు పైగా ముందు, ఆ జట్టు బ్రిటిష్ ఇండియాగా పోటీ పడింది.

మూడు టోర్నమెంట్లు, మూడు పట్టికలు

అంకెలు ఒలింపెడియా ఫలితాల పేజీల్లో ఉన్నాయి. 1928లో ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లో భారత్ ఐదు మ్యాచ్‌లు ఆడి 29-0తో గెలిచింది. 1932లో లాస్ ఏంజెలెస్‌లో రెండు మ్యాచ్‌లు ఆడి 35-2తో గెలిచింది. 1936లో బెర్లిన్‌లో ఐదు మ్యాచ్‌లు ఆడి 38-1తో గెలిచింది. ఇవన్నీ కలిపితే 12 విజయాలు, 102 గోల్స్ చేయడం, మూడు ఇవ్వడం.

ధ్యాన్ చంద్ ప్రొఫైల్‌ను ఒలింపెడియా మూడు ఒలింపిక్ స్వర్ణ పతకాలుగా నమోదు చేసి, బెర్లిన్ ప్రారంభోత్సవంలో ఆయన భారత జెండాను మోశారని చెబుతుంది. ఆయన తమ్ముడు రూప్ సింగ్ 1932, 1936 జట్లలో ఆడారని, కుమారుడు అశోక్ కుమార్ 1972లో ఒలింపిక్ కాంస్యం గెలిచారని కూడా అది చెబుతుంది.

రాత్రిపూట సాధన చేసిన సిపాయి

నికెట్ భూషణ్ 1992 జీవిత చరిత్ర ప్రకారం, ఆయన 1922లో 16 ఏళ్ల వయసులో బ్రాహ్మణ రెజిమెంట్ మొదటి బెటాలియన్‌లో సిపాయిగా (పదాతిదళ సాధారణ సైనికుడిగా) సైన్యంలో చేరారు. ఆయనకు 17 ఏళ్లని థీప్రింట్ ప్రొఫైల్ చెబుతుంది. బ్రిటిష్ సైనికాధికారుల నుండి ఆయన ఆట నేర్చుకున్నారని ఒలింపెడియా అంటుంది.

సుబేదార్-మేజర్ భోలే తివారీ ఆయన ప్రతిభను గుర్తించి గురువయ్యారని, రెజిమెంట్ ఆడే ఏకైక బహిరంగ ఆట హాకీయేనని భూషణ్ రాస్తారు. అప్పటి పేరు ధ్యాన్ సింగ్ అయిన ఆయన డ్యూటీ తర్వాత రాత్రిపూట చంద్రుడి కాంతిలో ఒంటరిగా సాధన చేసేవారని, అలా ఆయన ధ్యాన్ చంద్ అయ్యారని (చంద్ అంటే చంద్రుడు) ఆ జీవిత చరిత్ర చెబుతుంది. 1925లో ఝేలమ్‌లో జరిగిన ఒక ఫైనల్‌లో నాలుగు నిమిషాలు మిగిలి ఉండగా ఆయన జట్టు రెండు గోల్స్ వెనుకబడి ఉందని, ఆయన మూడు గోల్స్ చేశారని, ఆ మ్యాచ్ ఆయనకు హాకీ మాంత్రికుడు (Hockey Wizard) అనే పేరు తెచ్చిందని కూడా అది చెబుతుంది. ఈ కథలు ఆ జీవిత చరిత్ర నుండి వచ్చినవి; రెండో మూలంలో tuput వాటిని కనుగొనలేదు.

ఆయన తొలి అంతర్జాతీయ పోటీని ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో 1926 పర్యటనకు ఒలింపెడియా ఆపాదిస్తుంది. రెండేళ్ల తర్వాత భారత్ ఒలింపిక్స్‌లో ఉంది.

ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ 1928: 29 గోల్స్, ఒక్కటీ ఇవ్వలేదు

అంతర్జాతీయ హాకీ సమాఖ్య 1926లో ఏర్పడిన తర్వాత, 1928లో హాకీ ఒలింపిక్ కార్యక్రమంలోకి తిరిగి వచ్చింది. డిఫెండింగ్ ఛాంపియన్ గ్రేట్ బ్రిటన్ కారణం చెప్పకుండా వైదొలిగిందని ఒలింపెడియా చెబుతుంది. ఆటల ముందు భారత్ బ్రిటన్ పర్యటనలో ఉన్నప్పుడు ఇంగ్లిష్, స్కాటిష్, వెల్ష్, ఐరిష్ సంఘాలు భారత్‌తో ఆడడానికి నిరాకరించాయని, అయినా భారత్ హాకీ అసోసియేషన్ ఎలెవెన్‌ను 4-0తో, ఆంగ్లో-స్కాటిష్ ఎలెవెన్‌ను 7-3తో ఓడించిందని అది జోడిస్తుంది.

భారత్ తన గ్రూప్‌ను 26-0 రికార్డుతో గెలిచింది: ఆస్ట్రియాపై 6-0, బెల్జియంపై 9-0, డెన్మార్క్‌పై 5-0, స్విట్జర్లాండ్‌పై 6-0. మే 26న ఆతిథ్య దేశం నెదర్లాండ్స్‌తో జరిగిన ఫైనల్ 3-0తో ముగిసింది. ఒలింపెడియా కథనం ప్రకారం, భారత్ మూడు గోల్స్ చేసి, స్కోరు పెంచడానికి పెద్దగా ప్రయత్నించలేదు.

ఒలింపెడియా ఫలితాల పట్టిక ఆ టోర్నమెంట్‌లో ధ్యాన్ చంద్‌కు 15 గోల్స్ ఇస్తుంది. ఇతర కథనాలు 14 అంటాయి. తేడా ఉన్న లెక్కలను ఒక తర్వాతి విభాగం వివరిస్తుంది.

లాస్ ఏంజెలెస్ 1932: అమెరికాపై 24-1

1932 టోర్నమెంట్‌లో మూడు జట్లే పాల్గొన్నాయి: భారత్, జపాన్, అమెరికా. భారత్ ఆగస్టు 4న జపాన్‌ను 11-1తో, ఆగస్టు 11న అమెరికాను 24-1తో ఓడించింది. 2024 నాటికి ఆ 24-1 ఫలితం అంతర్జాతీయ హాకీలో ఇప్పటికీ రికార్డేనని ఒలింపెడియా చెబుతుంది. ఆ మ్యాచ్‌లో సోదరులు రూప్ సింగ్, ధ్యాన్ చంద్ వరుసగా 10, ఎనిమిది గోల్స్ చేశారని కూడా అది చెబుతుంది.

మొత్తం టోర్నమెంట్‌కు ఒలింపెడియా పట్టికలో ధ్యాన్ చంద్‌కు 12 గోల్స్, రూప్ సింగ్‌కు 13 ఉన్నాయి. గోల్ తేడా మైనస్ 30 అయినా అమెరికా కాంస్యం గెలిచింది; 2024 నాటికి అది అమెరికా పురుషుల ఏకైక ఒలింపిక్ హాకీ పతకమని ఒలింపెడియా గమనిస్తుంది.

బెర్లిన్ 1936: కెప్టెన్, జెండా మోసినవారు, 8-1

1936 నాటికి ధ్యాన్ చంద్ కెప్టెన్‌గా నియమితులయ్యారు. భారత్ తన గ్రూప్‌ను 20-0తో గెలిచింది: ఆగస్టు 5న హంగరీని 4-0తో, ఆగస్టు 7న అమెరికాను 7-0తో, ఆగస్టు 10న జపాన్‌ను 9-0తో ఓడించింది. ఆగస్టు 12న సెమీ-ఫైనల్‌లో ఫ్రాన్స్‌ను 10-0తో ఓడించింది; మరో సెమీ-ఫైనల్‌లో జర్మనీ నెదర్లాండ్స్‌ను 3-0తో ఓడించింది.

బెర్లిన్ చేరిన ఒక రోజు తర్వాత జర్మన్ జట్టుతో జరిగిన సన్నాహక మ్యాచ్‌లో భారత్ 1-4తో ఓడిందని, సెమీ-ఫైనల్ ముందు అలీ దారాను విమానంలో తెప్పించి జట్టులో చేర్చారని భారతీయ హాకీ ఆర్కైవ్ చెబుతుంది. రెండు మ్యాచ్‌ల్లో దారాకు నాలుగు గోల్స్ ఉన్నట్లు ఒలింపెడియా నమోదు చేసింది.

ఫైనల్ ఆగస్టు 15న ఉదయం 11:00కు జరిగింది; ప్రేక్షకులు సుమారు 40,000 మంది అని ఆర్కైవ్ అంటుంది, ఒలింపిక్ హాకీ మ్యాచ్‌కు అప్పటి వరకు అత్యధికం అది. జర్మనీ తొలి అర్ధభాగంలో బాగా ఆడిందని, విరామానికి కొంచెం ముందే మొదటి గోల్ వచ్చిందని ఒలింపెడియా చెబుతుంది. తర్వాత భారత్ రెండో అర్ధభాగంలో ఏడు గోల్స్ చేసింది.

వివరాలు భూషణ్ కథనంలో ఉన్నాయి. సయ్యద్ జాఫర్ ఇచ్చిన పాస్‌తో రూప్ సింగ్ 32వ నిమిషంలో గోల్ చేశారు. వర్షం తర్వాత మైదానం జారుడుగా ఉండడంతో ధ్యాన్ చంద్ మేకుల బూట్లు తీసేసి రబ్బరు అడుగుల బూట్లతో ఆడారు. భారత్ నాలుగు గోల్స్ చేసిన తర్వాత, గోల్‌కీపర్ రిచర్డ్ అలెన్ తగిలి వెనక్కి వచ్చిన బంతి నుండి జర్మనీ గోల్ చేసింది; టోర్నమెంట్‌లో భారత్ ఇచ్చిన ఏకైక గోల్ అదే. జర్మన్ గోల్‌కీపర్ ఒక ఢీలో ధ్యాన్ చంద్ పంటి ఒకటి విరగొట్టాడని, ప్రథమ చికిత్స తర్వాత ఆయన తిరిగి వచ్చి గోల్స్ ఆపమని తన జట్టుకు చెప్పారని, “బంతిపై నియంత్రణలో వారికి ఒక పాఠం నేర్పాలి” అన్నారని, ఆ తర్వాత భారత్ షూట్ చేయకుండా జర్మన్ సర్కిల్ చుట్టూ బంతిని పాస్ చేసిందని భూషణ్ అంటారు. చివరి కొన్ని నిమిషాల్లో దారా, ధ్యాన్ చంద్ గోల్స్ ముగించారు.

గోల్ చేసినవారిని భూషణ్ ఇలా జాబితా చేస్తారు: రూప్ సింగ్, టాప్సెల్, జాఫర్ ఒక్కొక్కరు ఒకటి, దారా రెండు, ధ్యాన్ చంద్ మూడు. ఫైనల్‌లో ధ్యాన్ చంద్‌కు ఒలింపెడియా కూడా మూడు గోల్స్ ఇస్తుంది.

మ్యాచ్ తర్వాత, విజయం భారత జెండా కింద వచ్చి ఉంటే తనకు ఇంకా సంతోషంగా ఉండేదని ధ్యాన్ చంద్ అన్నారని భూషణ్ జోడిస్తారు. ఫైనల్ జరిగిన తేదీకి సరిగ్గా పదకొండేళ్ల తర్వాత, 1947 ఆగస్టు 15న భారత్ స్వతంత్రమైంది.

మూలాలు ఏకీభవించని చోట్లు

గోల్స్ లెక్కలు మూలాన్ని బట్టి ఉంటాయి. ఒలింపెడియా పట్టికలు ధ్యాన్ చంద్‌కు 1928లో 15, 1932లో 12, 1936లో 13 గోల్స్ ఇస్తాయి, మొత్తం 40. బెర్లిన్‌లో ధ్యాన్ చంద్, రూప్ సింగ్ చెరో 11 గోల్స్ చేశారని భూషణ్ కాలక్రమం చెబుతుంది; ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌కు 14, లాస్ ఏంజెలెస్‌కు 12 అని థీప్రింట్ ఇస్తుంది. tuput ఈ అంకెలను సరిచేయలేదు; జట్టు స్కోర్లు, మూడు స్వర్ణాలు, ఫైనల్‌లో మూడు గోల్స్ విషయంలో అన్ని మూలాలూ ఏకీభవిస్తాయి.

ఆయన కెరీర్ మొత్తం గోల్స్ ఒక అంచనా. ఆధారాలు లభించిన మ్యాచ్‌ల్లో 395 గోల్స్‌ను భూషణ్ కాలక్రమం లెక్కిస్తుంది; ఆ సంఖ్యలో సైనిక టోర్నమెంట్లు, క్లబ్ మ్యాచ్‌లు, 1926 పర్యటన, పర్యటన మ్యాచ్‌లు లేవని, పూర్తి మొత్తం 1,000 దాటి ఉంటుందని అంచనా అని అది చెబుతుంది.

ఆయన జన్మ తేదీ కూడా మారుతుంది. ఒలింపెడియా 1905 ఆగస్టు 28, అలహాబాద్ అంటుంది. భూషణ్ కాలక్రమం 1904 ఆగస్టు 29 అంటుంది. ప్రభుత్వ పత్రికా కార్యాలయమైన ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (పీఐబీ) ఆగస్టు 29ని ఆయన జయంతిగా పాటిస్తుంది, 2025లో దాన్ని 120వదిగా పేర్కొంది, అది 1905ను సూచిస్తుంది.

హిట్లర్ కథ విస్తృతంగా చెప్పుకునేది. ఫైనల్ తర్వాత అడాల్ఫ్ హిట్లర్ ధ్యాన్ చంద్‌కు జర్మన్ సైన్యంలో పదవి ఇవ్వజూపాడని, ఆయన తిరస్కరించారని థీప్రింట్ ప్రొఫైల్, భూషణ్ జీవిత చరిత్ర రెండూ చెబుతాయి. ఆ సమావేశం గురించి అనేక కథనాలు ఉన్నాయని, ధ్యాన్ చంద్ తన కుటుంబానికి, సన్నిహితులకు చెప్పినట్లుగా ఇదొకటి ఇస్తున్నానని భూషణ్ అంటారు. థీప్రింట్ దీనికి ఏ ప్రాథమిక మూలాన్నీ ఉదహరించదు. tuput తెరిచిన మూలాల్లో ఆ ప్రతిపాదనకు సమకాలీన రికార్డు లేదు.

గౌరవాలు, ఆయన పేరు మీద ఒక రోజు

1947, 1948లో కూడా ఆయన జట్టు స్టార్‌గానే ఉన్నారని, కానీ 1948 ఒలింపిక్ జట్టు కోసం ఎంపికను తిరస్కరించారని, నాలుగో స్వర్ణం వచ్చి ఉంటే నాలుగు గెలిచిన ఏకైక హాకీ ఆటగాడయ్యేవారని ఒలింపెడియా చెబుతుంది. 1956 జనవరి 26 నాటి గెజిట్ ఆఫ్ ఇండియా ఎక్స్‌ట్రార్డినరీ, పద్మభూషణ్ అందుకున్న 13 మందిలో “శ్రీ ధ్యాన్ చంద్”ను జాబితా చేస్తుంది. ఆయన 1949లో హాకీ నుండి రిటైరయ్యారని, 1979 డిసెంబర్ 3న ఢిల్లీలో మరణించారని భూషణ్ అంటారు; ఆ తేదీని ఒలింపెడియా కూడా ఇస్తుంది.

ఆయన పేరు మీద రెండు అవార్డులు ఉన్నాయి, రెండింటినీ పీఐబీ వర్ణిస్తుంది. భారతదేశపు అత్యున్నత క్రీడా గౌరవమని పీఐబీ వర్ణించే ఖేల్ రత్న 1991-92లో ఏర్పాటైంది. 2021 ఆగస్టు 6న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ దాన్ని మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న అవార్డుగా పిలుస్తామని ప్రకటించారు, ఇలా అన్నారు: “మన దేశపు అత్యున్నత క్రీడా గౌరవానికి ఆయన పేరు పెట్టడం సముచితం.” క్రీడల్లో జీవితకాల సాఫల్యానికి ఇచ్చే మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ అవార్డు 2002 నుండి ఇస్తున్నారు; దాని తొలి గ్రహీతలుగా బాక్సర్ షాహురాజ్ బిరాజ్దార్, హాకీ ఆటగాడు అశోక్ దివాన్, బాస్కెట్‌బాల్ క్రీడాకారిణి అపర్ణా ఘోష్‌లను పీఐబీ జాబితా చేస్తుంది. ఖేల్ రత్న గురించిన పీఐబీ కథనం, ఆయన బంతి నియంత్రణ ఆయనకు “హాకీ మాంత్రికుడు”, “ది మెజీషియన్” అనే బిరుదులు తెచ్చిందని చెబుతుంది.

జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 29న జరుగుతుంది. అది 1995లో తొలిసారి పాటించారని, 2012 నుండి జాతీయ స్థాయిలో జరుపుతున్నారని, 2019లో ఆ రోజునే ఫిట్ ఇండియా ఉద్యమం ప్రారంభమైందని పీఐబీ చెబుతుంది. 2025 ఎడిషన్ 2036 ఒలింపిక్ క్రీడలను నిర్వహించాలనే భారత దృక్పథానికి అనుసంధానమైందని పీఐబీ అంటుంది; దానిపై వ్యాసం 2036 ఒలింపిక్స్ కోసం భారత్ బిడ్.

1948 స్వర్ణం నుండి 2021, 2024 కాంస్యాల వరకు భారత్ తర్వాతి హాకీ పతకాలు ఒలింపెడియాలో ఉన్నాయి, వాటిని టోక్యో, పారిస్‌లలో భారత్ వరుస కాంస్యాలు వ్యాసం వివరిస్తుంది. ఈ ఆట తెరపై ఎలా కనిపించిందో మహిళల హాకీ జట్టు గురించిన 2007 చిత్రం చక్ దే! ఇండియా వ్యాసంలో ఉంది.

ఆయన జన్మించి 120 ఏళ్లు పూర్తయిన రోజున జరిగిన జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం 2025లో సుమారు 30 కోట్ల (300 మిలియన్ల) పౌరులు పాల్గొన్నారని పీఐబీ నివేదించింది.