ई. श्रीधरन यांनी पंबन पूल ४६ दिवसांत पुन्हा उभा केला, कोकण रेल्वे सात वर्षांत पूर्ण केली आणि दिल्ली मेट्रोचे पहिले दोन टप्पे चालवले

१२ जून १९३२ रोजी जन्मलेले ई. श्रीधरन हे भारतीय रेल्वेचे अभियंता आहेत, ज्यांनी चक्रीवादळात बाधित झालेला पंबन पूल ४६ दिवसांत पुन्हा उभा केला, १९९० मध्ये पहिल्या वर्षापासून कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशनचे नेतृत्व केले, आणि नोव्हेंबर १९९७ पासून २०११ च्या अखेरपर्यंत दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनचे (DMRC) व्यवस्थापकीय संचालक होते. भारत सरकारने त्यांना २००१ मध्ये पद्मश्री आणि २००८ मध्ये पद्मविभूषण दिले. खालील तारखा, जिथे त्यांनी स्वतः दिलेला तपशील आहे तिथे त्यांच्या स्वतःच्या वर्णनानुसार, आणि इतरत्र प्रसारमाध्यमे व अधिकृत नोंदी यांनुसार आहेत.

१९५४ मध्ये सदर्न रेल्वेत रुजू झालेले पालघाटचे अभियंता

सुरुवातीचा बहुतेक तपशील त्यांनी गल्फ न्यूजला दिलेल्या, १ फेब्रुवारी २००७ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या स्वतःच्या मुलाखतीतून येतो. ते सांगतात की त्यांचा जन्म केरळमधील पालघाट जिल्ह्यातील (आताचा पलक्कड) चलियट्टिरी या गावात झाला, आणि शाळेत जाता यावे म्हणून ते चथनूर येथे आपल्या मोठ्या बहिणीकडे राहायला गेले. ओनमनोरमाच्या २०१७ मधील व्यक्तिचित्रात त्यांचे जन्मस्थान त्रिशूर जिल्ह्यातील वरवूर असे दिले आहे. हा लेख त्यांच्या स्वतःच्या वर्णनानुसार चालतो.

आधी पालघाटमधील व्हिक्टोरिया कॉलेज, मग काकीनाडा येथील शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालयात स्थापत्य अभियांत्रिकी, जिथून त्यांनी एप्रिल १९५३ मध्ये पदवी घेतली. केरळ पॉलिटेक्निकमध्ये व्याख्याता म्हणून थोडा काळ आणि बॉम्बे पोर्ट ट्रस्टमध्ये प्रशिक्षणार्थी अभियंता म्हणून एक वर्ष काम केल्यानंतर, त्यांनी भारतीय रेल्वेच्या अभियांत्रिकी सेवांसाठी अखिल भारतीय स्पर्धा परीक्षा दिली. ते चेन्नईतून उत्तीर्ण झाले आणि १९५४ मध्ये सदर्न रेल्वेत परीविक्षाधीन साहाय्यक अभियंता म्हणून रुजू झाले. भारतीय रेल्वेने त्यांना १९६६ मध्ये कोलंबो योजनेचे शिष्यवृत्तीधारक म्हणून प्रशिक्षणासाठी लंडनला पाठवले, आणि लंडन अंडरग्राउंडमधून त्यांनी पहिल्यांदा प्रवास केला तो तोच, असे ते सांगतात.

पंबन: ४६ दिवसांतील पुनर्बांधणी

डिसेंबर १९६४ च्या चक्रीवादळाने मुख्य भूमी आणि रामेश्वरम बेट यांना जोडणाऱ्या रेल्वे पुलाचे नुकसान केल्यानंतर, पुनर्बांधणीचे काम श्रीधरन यांच्याकडे देण्यात आले. त्यांनी गल्फ न्यूजला सांगितले की पंबन रेल्वे पूल ४६ दिवसांत पुन्हा उभा केल्याबद्दल त्यांना रेल्वेमंत्र्यांचा पुरस्कार मिळाला.

मेट्रो रेल टुडे सांगते की दुरुस्तीची मुदत सहा महिने होती, त्यांच्या वरिष्ठांनी ती तीन महिन्यांवर आणली, आणि त्यांनी ती ४६ दिवसांत पूर्ण केली. द न्यूज मिनिटचे व्यक्तिचित्रही हे काम तीन महिन्यांचे होते आणि ४६ दिवसांत पूर्ण झाले असे म्हणते. डाउन टू अर्थ म्हणते की रेल्वे अभियंत्यांनी पूल दुरुस्त केला आणि ४५ दिवसांत नेहमीची वाहतूक पूर्ववत केली. ४५ आणि ४६ मधील फरकाचे स्पष्टीकरण कोणत्याही पानावर नाही.

पंबन पुलावरील tuput च्या लेखात चक्रीवादळ, १९१४ चा पूल आणि २०२५ मध्ये सुरू झालेला नवा पूल यांची माहिती आहे.

कोलकाता, कोचीन आणि रेल्वे बोर्ड

उपमुख्य अभियंता म्हणून, श्रीधरन सांगतात, ते १९७० ते १९७५ दरम्यान देशातील पहिल्या मेट्रोच्या, कोलकाता येथील, पाहणी, नियोजन आणि आराखड्याचे प्रभारी होते. तिचा पहिला ३.४ किमीचा टप्पा २४ ऑक्टोबर १९८४ रोजी सुरू झाला, ही तारीख भारतातील मेट्रो जाळ्यांवरील tuput च्या लेखात दिली आहे. मुख्य अभियंता म्हणून १९७६ ते १९७९ दरम्यान त्यांनी मोठी रेल्वे बांधकामे हाताळली.

त्यानंतर एक वर्ष प्रतिनियुक्तीवर ते जहाजबांधणी व वाहतूक मंत्रालयात कोचीन शिपयार्डचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक होते, आणि ते सांगतात की त्या काळात गोदीचे पहिले जहाज रानी पद्मिनी बांधले गेले. ओनमनोरमा त्यांची पश्चिम रेल्वेच्या महाव्यवस्थापकपदी बढती जुलै १९८७ ची असल्याचे सांगते. १९८९ मधील त्यांचे पद ते भारत सरकारचे पदसिद्ध सचिव असे वर्णन करतात, आणि बिझनेस टुडे व मेट्रो रेल टुडे त्याला रेल्वे बोर्डाचे सदस्य (अभियांत्रिकी) म्हणतात. १९९० मध्ये ते रेल्वेतून निवृत्त झाले.

कोकण रेल्वे: एक कंपनी, एक अट आणि सात वर्षे

बिझनेस टुडेचे २०१९ मधील वृत्त ही मार्गिका कशी सुरू झाली यावर श्रीधरन यांना उद्धृत करते. जॉर्ज फर्नांडिस डिसेंबर १९८९ मध्ये रेल्वेमंत्री झाले आणि त्यांनी पहिल्याच आठवड्यात रेल्वे बोर्डाकडे पश्चिम किनाऱ्यावरून मुंबईला मंगळूरशी जोडणारी मार्गिका मागितली. श्रीधरन, जे तेव्हा सदस्य (अभियांत्रिकी) होते, म्हणतात की अंदाज सुमारे ८४० किमी आणि १,६०० कोटी रुपयांचा होता, अशा वर्षात जेव्हा सर्व नवीन मार्गांना मिळून सुमारे ३०० कोटी रुपये मिळत होते. त्या दराने त्यांनी बांधकाम २० ते २५ वर्षांचे ठरवले.

२ जानेवारी १९९० रोजी त्यांनी फर्नांडिस यांना दिलेले उत्तर होते की महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक आणि केरळ भागीदार असलेली स्वतंत्र कंपनी असावी. चार राज्ये एक तृतीयांश खर्च उचलतील आणि बाकी बाजार पुरवेल. बिझनेस स्टँडर्डच्या २०१४ मधील वृत्तानुसार कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन १९ जुलै १९९० रोजी सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपनी म्हणून स्थापन झाली, आणि पायाभरणी १५ ऑक्टोबर १९९० रोजी झाली. त्यात भर आहे की श्रीधरन तिचे पहिले अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक झाले, ते स्वतःचा चमू निवडण्याच्या आणि मंत्रालयाच्या हस्तक्षेपाशिवाय काम करण्याच्या अटीवर. कोकण रेल्वेवरील tuput च्या लेखात वित्तपुरवठ्याचे वर्णन आहे.

बिझनेस स्टँडर्ड सुरुवातीच्या भरतीतील बी आर कुलकर्णी यांना उद्धृत करते, जे म्हणतात की कॉर्पोरेशनने नुकत्याच पदवी घेतलेल्यांचा लहान, तरुण चमू निवडला, आणि बांधकामाच्या शिखरावर त्यात केवळ २,४०० लोक होते. केंद्र आणि चार राज्यांचे बीजभांडवल संपले तेव्हा, कुलकर्णी सांगतात, कंत्राटदारांनी नऊ महिने पगाराशिवाय काम केले. श्रीधरन यांनी वृत्तपत्राला सांगितले की ७० टक्क्यांहून अधिक जमीनमालकांनी भूसंपादन कायद्यानुसार भरपाईची वाट न पाहता कॉर्पोरेशनला जमीन घेऊ दिली, पहिली गाडी धावण्यापूर्वी त्यांना पूर्ण मोबदला मिळेल या त्यांच्या वचनावर. चार राज्यांत सुमारे ४५,००० लोक बाधित झाले. बांधकामादरम्यान ९३ जणांनी प्राण गमावले, असे वृत्तपत्र नोंदवते.

बिझनेस टुडे पूर्ण झालेल्या मार्गावरील पहिली गाडी २६ जानेवारी १९९८ ची असल्याचे सांगते. २० जून २०२२ चे PIB पत्रक रेल्वेची स्वतःची मोजणी ७४० किमी मार्ग आणि ९१ बोगदे अशी देते, ज्यापैकी ८४.४९६ किमी बोगद्यांत आहे. बिझनेस स्टँडर्डने १९९८ मध्ये मार्ग पूर्ण झाला तेव्हा ७६० किमी आणि ९२ बोगदे मोजले, आणि म्हटले की त्याने मुंबई ते मंगळूर प्रवासाचा वेळ २६ तासांनी कमी केला. प्रकल्पाच्या सुरुवातीची आठवण सांगताना, श्रीधरन यांनी २०१४ मध्ये वृत्तपत्राला सांगितले की रेल्वेच्या वित्त आयुक्तांनी म्हटले होते की तो २५ वर्षांत पूर्ण होणार नाही, आणि “आम्ही तो सात वर्षांत केला.” त्यांनी हेही सांगितले की त्यांना थोडी खंत आहे की निधीच्या कमतरतेमुळे कॉर्पोरेशनला उतार घसरणे आणि रुळांवर दगड कोसळणे रोखणाऱ्या तंत्रज्ञानावर खर्च करता आला नाही.

दिल्ली मेट्रो: ४ नोव्हेंबर १९९७ पासून व्यवस्थापकीय संचालक

श्रीधरन सांगतात की दिल्ली प्रकल्पाशी त्यांचा पहिला संपर्क १९९७ च्या सुरुवातीला आला, जेव्हा DMRC साठी व्यवस्थापकीय संचालक शोधणाऱ्या समितीत त्यांना घेण्यात आले. समितीला योग्य व्यक्ती सापडली नाही, ते सांगतात, आणि वर्षाच्या अखेरीस दिल्ली सरकारने त्यांनी ते काम स्वीकारावे असा आग्रह धरला. ते तेव्हाही कोकण रेल्वे सांभाळत होते आणि ६४ वर्षांचे होते. राजकीय किंवा नोकरशाहीच्या हस्तक्षेपाशिवाय निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य ही त्यांची अट होती, आणि सरकारने ती मान्य केली असे ते म्हणतात. त्यांनी अधिकृतपणे ४ नोव्हेंबर १९९७ रोजी व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून सुरुवात केली, आणि काही काळ ते दोन्ही प्रकल्प सांभाळतील असे ठरले होते, असे ते सांगतात.

काही व्यक्तिचित्रे त्यांचे सुरुवातीचे वर्ष १९९५ देतात. JICA चे मूल्यमापन म्हणते की DMRC स्वतः १९९५ मध्ये स्थापन झाले. मेट्रो रेल टुडे आणि द न्यूज मिनिट डिसेंबर २०११ मध्ये संपणारी १६ वर्षांची सेवा मोजतात, जी १९९५ कडेच बोट दाखवते, आणि मेट्रो रेल टुडे त्यांची निवृत्तीची तारीख ३१ डिसेंबर २०११ अशी देते.

जपान इंटरनॅशनल कोऑपरेशन एजन्सीने (JICA) पहिल्या टप्प्यासाठीच्या येन कर्जांचे बाह्य मूल्यमापन करवले, जे २०११ मध्ये प्रसिद्ध झाले. त्यात एकूण ५८.६ किमीच्या तीन मार्गिका नोंदवल्या आहेत, ज्या मार्च २००४, जुलै २००५ आणि नोव्हेंबर २००६ मध्ये सुरू झाल्या. मार्गिका I ठरल्याप्रमाणे पूर्ण झाली, मार्गिका II नियोजनापेक्षा तीन महिने आधी, आणि मार्गिका III ला उशीर झाला, अंशतः सरकारी मंजुरी उशिरा आल्यामुळे, तरी मार्गिका II चा लवकर झालेला शेवट त्याची भरपाई करतो असे मूल्यमापक म्हणतात. मूल्यमापक म्हणतात की भारतात सार्वजनिक कामे वेळापत्रकानुसार पूर्ण करणे सहसा कठीण असते आणि दिल्ली मेट्रो बहुतांशी वेळापत्रकात पूर्ण झाली. ते कर्मचाऱ्यांचे “मुदत अपरिवर्तनीय आहे” हे वाक्य देतात आणि श्रीधरन यांचे नाव घेत नाहीत. JICA दुसरा टप्पा ऑगस्ट २०११ मध्ये ८३ किमी मार्गासह पूर्ण झाल्याची नोंद करते. दिल्ली मेट्रोवरील tuput च्या लेखात २५ डिसेंबर २००२ रोजी पहिल्या भागाचे उद्घाटन आणि जाळ्यातील प्रवासी संख्या यांची माहिती आहे.

८ मार्च २०१४ रोजी जपानच्या दूतावासाने आयोजित केलेल्या स्वागत समारंभात, JICA ची पुस्तिका नोंदवते, ते म्हणाले की जपानने दिलेल्या निधीपेक्षा मेट्रो बांधताना आलेली कार्यसंस्कृती आणि नीतिमत्ता त्यांना अधिक समाधान देणारी होती. भारतीय मेट्रोंमधील जपानची भूमिका भारत आणि जपानच्या मेट्रो मार्गिकांवरील tuput च्या लेखात आहे.

कोची मेट्रो आणि सल्लागार वर्षे

ओनमनोरमा सांगते की ते २०११ मध्ये कोची मेट्रो रेल प्रकल्पात प्रमुख सल्लागार म्हणून सामील झाले, आणि त्यांच्या नंतरच्या सल्लागार कामात लखनौ आणि जयपूर मेट्रोंची नोंद करते. १७ जून २०१७ च्या पंतप्रधानांच्या भाषणाचा PIB चा मजकूर सांगतो की कोची मेट्रो रेल लिमिटेड हा भारत सरकार आणि केरळ सरकार यांचा पन्नास-पन्नास टक्क्यांचा संयुक्त उपक्रम आहे, आणि आलुवा ते पलारिवट्टम हा पहिला टप्पा १३.२६ किमी असून त्यात अकरा स्थानके आहेत. IBTimes इंडियाचे त्या दिवसाचे वृत्त उद्घाटनाच्या मान्यवरांमध्ये मेट्रो प्रकल्पाचे सल्लागार म्हणून ई श्रीधरन यांचे नाव देते.

जिथे वृत्तांमध्ये फरक आहे

वरील मुद्द्यांपलीकडे, चरित्रात्मक रेखाचित्रांमध्ये इतर आकडे आहेत जे जुळत नाहीत. द न्यूज मिनिट दिल्ली मेट्रो एकूण १६८ किमी देते, तर एम एस अशोकन यांच्या चरित्रातील, क्वार्ट्झने प्रसिद्ध केलेला उतारा एकट्या दुसऱ्या टप्प्याला १२४ किमी म्हणतो. JICA ची मोजणी दुसऱ्या टप्प्यासाठी ८३ किमी मार्गाची आहे, आणि प्रत्येक एकूण कसा मोजला जातो हे स्रोत सांगत नाहीत. गल्फ न्यूज फ्रेंच सन्मानाचे वर्ष आपल्या सुरुवातीच्या परिच्छेदात २००३ आणि त्याच लेखात नंतर २००५ असे देते. हा लेख २००५ वापरतो, जे ओनमनोरमा आणि मेट्रो रेल टुडे यांचे वर्ष आहे.

सन्मान

गॅझेट ऑफ इंडिया राष्ट्रपती सचिवालयाच्या २६ जानेवारी २००१ च्या अधिसूचनेतील पद्मश्री पुरस्कारांमध्ये “श्री एलट्टुवलपिल श्रीधरन, (नागरी सेवा), दिल्ली” यांची नोंद करते. २००८ चे गॅझेट पद्मविभूषण प्राप्तकर्त्यांमध्ये डॉ. ई. श्रीधरन, विज्ञान आणि अभियांत्रिकी, दिल्ली, यांची नोंद करते, आणि ANI ने २६ जानेवारी २००८ रोजी त्याच क्षेत्रातील राजेंद्र कुमार पचौरी यांच्यासह ती यादी जाहीर केली.

फ्रान्सने त्यांना २००५ मध्ये लीजन ऑफ ऑनरचे शेव्हालिए केले, असे ओनमनोरमा आणि मेट्रो रेल टुडे सांगतात. गल्फ न्यूज म्हणते की टाइम मासिकाने त्यांना २००३ मध्ये आपल्या आशियाई नायकांमध्ये गणले. JICA ची पुस्तिका सांगते की जपान सरकारने नोव्हेंबर २०१३ मध्ये त्यांना ऑर्डर ऑफ द रायझिंग सन, गोल्ड अँड सिल्व्हर स्टार प्रदान केला.