భారత్‌లో బిల్లు చట్టమయ్యేది ఉభయ సభలు ఆమోదించి రాష్ట్రపతి ఆమోదం ఇచ్చినప్పుడు, 2026 జూలైలో ఒక బిల్లు ప్రవేశపెట్టిన నాలుగు రోజులకే రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందింది

బిల్లు అంటే ప్రతిపాదిత చట్టం, రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 107(2) కింద ఉభయ సభలు ఒకే పాఠానికి అంగీకరించి, అధికరణ 111 కింద రాష్ట్రపతి ఆమోదం ఇచ్చినప్పుడు అది పార్లమెంటు చట్టమవుతుంది. ప్రభుత్వ పార్లమెంటరీ విధానాల మాన్యువల్ ప్రకారం, ఆమోదం తేదీ “ఆ బిల్లు చట్టమయ్యే తేదీ”.

2026 జూలైలోని ఒక బిల్లు అది ఎంత వేగంగా జరగవచ్చో చూపుతుంది. ప్రజా పరీక్షల (అన్యాయ పద్ధతుల నిరోధక) సవరణ బిల్లు, 2026ను 2026 జూలై 27న లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టారు, 48 మంది సభ్యులు పాల్గొన్న దాదాపు 11 గంటల చర్చ తర్వాత జూలై 29న అక్కడ ఆమోదం పొందింది, జూలై 30న 6 గంటల 39 నిమిషాల తర్వాత రాజ్యసభలో ఆమోదం పొందింది. రాష్ట్రపతి ఆమోదం జూలై 31న వచ్చింది, గెజిట్ ఆఫ్ ఇండియా ఎక్స్‌ట్రాఆర్డినరీ ఆ రోజే దాన్ని 2026 చట్టం సంఖ్య 10గా ప్రచురించింది. ఆ చట్టం 2024 చట్టంలోని సెక్షన్ 10(1) కింద కనీస జైలు శిక్షను మూడేళ్ల నుండి ఐదేళ్లకు పెంచింది.

పార్లమెంటు బిల్లును చూడకముందు ఏం జరుగుతుంది

ప్రతి ప్రతిపాదన ఏ అంశాన్ని తాకుతుందో ఆ మంత్రిత్వ శాఖలో మొదలవుతుందని మాన్యువల్ చెబుతుంది. ఆ ఆలోచన ఆచరణ సాధ్యమా, రాజ్యాంగబద్ధమా అని ఆ మంత్రిత్వ శాఖ న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖను అడుగుతుంది, తర్వాత కేబినెట్ కోసం ఒక నోట్ రాస్తుంది. ముసాయిదా తయారీ న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ శాసన విభాగం బాధ్యత, ప్రతిపాదన అందిన 30 రోజుల్లోపు సాధారణంగా పూర్తవుతుంది.

కేబినెట్ ఆమోదించిన తర్వాత, మంత్రిత్వ శాఖ మంత్రి సంతకం చేసిన లక్ష్యాలు, కారణాల ప్రకటనను, బిల్లు డబ్బు ఖర్చు చేస్తే ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖతో అంగీకరించిన ఆర్థిక మెమోరాండమ్‌ను, బిల్లు కార్యనిర్వాహక వర్గానికి అప్పగించే నియమాలు చేసే అధికారాలను చెప్పే మెమోరాండమ్‌ను సిద్ధం చేస్తుంది. కొన్ని బిల్లులను ప్రవేశపెట్టడానికి ముందు రాష్ట్రపతి సిఫారసు కూడా కావాలి, వాటిలో అధికరణ 3 కింద రాష్ట్ర విస్తీర్ణాన్ని, సరిహద్దులను, పేరును మార్చే బిల్లులు, అధికరణ 117 కింద పన్ను, భారత సంఘటిత నిధికి సంబంధించిన బిల్లులు ఉన్నాయి.

న్యూఢిల్లీలోని స్వతంత్ర పరిశోధన సంస్థ పీఆర్ఎస్ లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్, ప్రభుత్వం ఆ ఏడాది శాసన పూర్వ సంప్రదింపుల విధానాన్ని అనుసరించిందని 2014 డిసెంబర్‌లో నివేదించింది. కేబినెట్‌కు పంపడానికి ముందు, ఒక మంత్రిత్వ శాఖ ముసాయిదా బిల్లును 30 రోజులు ప్రజల ముందు ఉంచాలని, దానికి సమర్థనను, ఆర్థిక ప్రభావ అంచనాను జతచేయాలని అది కోరుతుంది.

ఆ అంశంపై చట్టం చేసే అధికారం పార్లమెంటుకు కూడా ఉండాలి. అధికరణ 246 కింద కేంద్ర జాబితాపై దానికి ప్రత్యేక అధికారం ఉంది, ఉమ్మడి జాబితాను రాష్ట్రాలతో పంచుకుంటుంది, ఆ జాబితాలు ఉన్న ఏడో షెడ్యూలు బిల్లు సరైనదా కాదా అని నిర్ణయిస్తుంది.

మొదటి పఠనం: ప్రవేశపెట్టడం, గెజిట్

స్పీకర్, ఛైర్మన్ ఆదేశాల ప్రకారం, అధికారిక బిల్లుకు లోక్‌సభలో సాధారణంగా ఏడు రోజులు, రాజ్యసభలో ఐదు రోజుల నోటీసు కావాలని, ప్రవేశపెట్టడానికి కనీసం రెండు రోజుల ముందు సభ్యులకు ప్రతులు అందాలని మాన్యువల్ చెబుతుంది. అధికరణ 107(1) ప్రకారం బిల్లు ఏ సభలోనైనా మొదలవవచ్చు, లోక్‌సభలో మొదలయ్యే ధన బిల్లులు, అధికరణ 117(1) పరిధిలోని ఇతర ఆర్థిక బిల్లులు తప్ప. 2026 వర్షాకాల సమావేశంలో ప్రవేశపెట్టిన 12 బిల్లుల్లో రెండు రాజ్యసభలో మొదలయ్యాయని పీఆర్ఎస్ జాబితా చూపుతుంది.

మంత్రి ప్రవేశపెట్టడానికి అనుమతి కోరతారు, హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యుల మెజారిటీతో సభ నిర్ణయిస్తుంది. ఆ చట్టం చేసే అధికారం పార్లమెంటుకు లేదని ఏ సభ్యుడైనా అభ్యంతరం చెప్పవచ్చు. అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయ బిల్లు, 2004ను ప్రవేశపెట్టడానికి 2004 ఫిబ్రవరి 4న రాజ్యసభ అనుమతి నిరాకరించింది, అది అనుమతించడానికి ఎప్పుడూ నిరాకరించిన మొదటి ప్రభుత్వ బిల్లు అని రాజ్యసభ సచివాలయం నమోదు చేస్తుంది. అణు నష్టానికి పౌర బాధ్యత బిల్లు, 2010 విషయంలో దీనికి వ్యతిరేక ఫలితాన్ని పీఆర్ఎస్ గమనిస్తుంది, దాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని వ్యతిరేకించినా ప్రవేశపెట్టారు. ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత బిల్లును గెజిట్‌లో ప్రచురిస్తారు.

రెండో పఠనం: కమిటీలు, చర్చ, క్లాజుల వారీ ఓట్లు

ఇక్కడ సభలు బిల్లును కమిటీకి పంపవచ్చు. స్పీకర్ లేదా రాజ్యసభ ఛైర్మన్ దాన్ని 1993 నాటివైన 24 శాఖలకు సంబంధించిన స్థాయీ కమిటీల్లో ఒకదానికి పంపవచ్చు, వాటిని పార్లమెంటు సమావేశాలు, కమిటీలపై మా వ్యాసం వివరిస్తుంది. బదులుగా సభ తన సభ్యులతో సెలెక్ట్ కమిటీని, లేదా రెండు సభల సంయుక్త కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చు, లేదా ప్రజాభిప్రాయం కోసం బిల్లును పంపిణీ చేయవచ్చు.

వినియోగ బిల్లులు, ఫైనాన్స్ బిల్లులు, ఆర్డినెన్స్‌ల స్థానంలో వచ్చే బిల్లులు, అల్పమైన బిల్లులు తప్ప మిగతా ప్రతి బిల్లుకు కమిటీకి పంపడం సాధారణమని మాన్యువల్ చెబుతుంది, అత్యవసరం ఉందని భావించే మంత్రి దాన్ని వదిలేయమని అధ్యక్షాధికారిని కోరవచ్చని జోడిస్తుంది. కమిటీ నివేదిక ఇచ్చిన తర్వాత బిల్లును మార్చాలో వద్దో మంత్రిత్వ శాఖ నిర్ణయిస్తుందని, అది ప్రతిపాదించే సవరణలకు కేబినెట్ ఆమోదం కావాలని మాన్యువల్ చెబుతుంది.

పీఆర్ఎస్ లెక్కలో 17వ లోక్‌సభలో 16 శాతం బిల్లులు కమిటీలకు వెళ్లాయి, 16వదిలో అది 28 శాతం, 2026 వర్షాకాల సమావేశం తర్వాత 18వదిలో ఆ సంఖ్య 21 శాతం.

భారతీయ న్యాయ సంహితలో పూర్తి రిఫరల్‌ను గుర్తించవచ్చు. 2023 ఆగస్టు 11న లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టిన బిల్లు అదే రోజు హోం వ్యవహారాల స్థాయీ కమిటీకి వెళ్లింది, దాని నివేదిక సంఖ్య 246 తేదీ 2023 నవంబర్ 10. 2023 డిసెంబర్ 12న ప్రభుత్వం దాన్ని ఉపసంహరించి కొత్త బిల్లును, భారతీయ న్యాయ (రెండో) సంహితను ప్రవేశపెట్టింది, అది కమిటీ సిఫారసుల్లో కొన్నింటిని తీసుకుందని పీఆర్ఎస్ చెబుతుంది. లోక్‌సభ ఆ బిల్లును డిసెంబర్ 20న, రాజ్యసభ డిసెంబర్ 21న ఆమోదించాయి.

సభలో చర్చకు రెండు భాగాలు ఉంటాయి: బిల్లు సూత్రంపై సాధారణ చర్చ, తర్వాత క్లాజుల వారీగా పఠనం, అందులో ఏ సభ్యుడైనా సవరణ ప్రతిపాదించవచ్చు, ప్రతిదాన్ని హాజరై ఓటు వేసినవారి మెజారిటీతో నిర్ణయిస్తారు. ఇది ఎంత సమయం తీసుకుంటుందో చాలా మారుతుంది. 17వ లోక్‌సభలో ఆమోదం పొందిన బిల్లుల్లో 58 శాతం ప్రవేశపెట్టిన రెండు వారాల్లోపే పూర్తయ్యాయని పీఆర్ఎస్ కనుగొంది. 2026 వర్షాకాల సమావేశంలో 11 బిల్లులు ఆమోదం పొందాయని, వాటిలో తొమ్మిది లోక్‌సభలో మంత్రి తప్ప మరే సభ్యుడూ మాట్లాడకుండానే, ప్రజా పరీక్షల బిల్లు దాదాపు 11 గంటల చర్చ మినహాయింపుగా గడిచాయని అది లెక్కించింది.

మూడో పఠనం, రెండో సభ

మూడో పఠనం బిల్లు ఆమోదంపై ఓటు. చర్చ అనుకూల వ్యతిరేక వాదనలకు కుదించబడుతుంది, లాంఛన, పద సంబంధ లేదా పర్యవసాన సవరణలే అనుమతిస్తారని రాజ్యసభ సచివాలయం చెబుతుంది. సాధారణ బిల్లు అధికరణ 100(1) కింద హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యుల మెజారిటీతో ఆమోదం పొందుతుంది, సభలో పదో వంతు కోరంతో, అధ్యక్షాధికారి ఓట్లు సమానమైనప్పుడు మాత్రమే ఓటు వేస్తారు.

తర్వాత బిల్లు ఆ సభ సెక్రటరీ జనరల్ సందేశంతో రెండో సభకు వెళ్తుంది, అవే పఠనాల గుండా వెళ్తుంది. రెండో సభ దాన్ని సవరిస్తే, మొదటి సభ ఆ మార్పుకు అంగీకరించాలి, ఎందుకంటే అధికరణ 107(2) ప్రకారం రెండు సభలూ ఒకే పాఠాన్ని ఆమోదించాలి. రెండు రకాల బిల్లులు ఇతర మార్గాలను అనుసరిస్తాయి. ధన బిల్లు రాజ్యసభకు సిఫారసుల కోసం మాత్రమే వెళ్తుంది, అది రాజ్యసభపై మా వ్యాసంలో ఉంది, రాజ్యాంగ సవరణకు అధికరణ 368పై వ్యాసంలో వివరించిన ప్రత్యేక మెజారిటీలు కావాలి.

పెండింగ్ బిల్లుకు ఏమవుతుందో అది ఏ సభలో ఉందో దానిపై ఆధారపడుతుంది. అధికరణ 107 ప్రకారం, సభలు ప్రొరోగ్ అయినప్పుడు, అంటే సమావేశం అధికారికంగా ముగిసినప్పుడు, పార్లమెంటులో పెండింగ్‌లో ఉన్న బిల్లు రద్దు కాదు. రాజ్యసభలో పెండింగ్‌లో ఉండి లోక్‌సభ ఆమోదించని బిల్లు లోక్‌సభ రద్దైనా నిలిచి ఉంటుంది, కానీ లోక్‌సభలో పెండింగ్‌లో ఉన్న, లేదా దాని ఆమోదం పొంది రాజ్యసభలో పెండింగ్‌లో ఉన్న బిల్లు రద్దవుతుంది. 2024 ఫిబ్రవరిలో 17వ లోక్‌సభ ముగింపులో, రద్దు కాబోయే నాలుగు బిల్లులను, గత కాలాల్లో రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టి ఇంకా పెండింగ్‌లో ఉన్న 19 బిల్లులను, వాటిలో అత్యంత పురాతనమైనది 1992 నాటి రాజ్యాంగ సవరణను పీఆర్ఎస్ నమోదు చేసింది.

సభల మధ్య విభేదం వచ్చినప్పుడు: మూడు ఉమ్మడి సమావేశాలు

సాధారణ బిల్లుపై ప్రతిష్టంభనకు అధికరణ 108 రాష్ట్రపతికి ఒక దారి ఇస్తుంది. ఒక సభ ఆమోదించిన బిల్లును మరో సభ తిరస్కరిస్తే, సవరణలపై సభలు చివరికి విభేదిస్తే, లేదా రెండో సభలో ఆరు నెలలకు మించి ఏ చర్యా లేకుండా గడిస్తే, రెండు సభలూ కలిసి సమావేశమవుతాయని రాష్ట్రపతి నోటిఫై చేయవచ్చు. అప్పుడు ఏ సభా బిల్లుపై ముందుకు వెళ్లదు. ఉమ్మడి సమావేశంలో అధికరణ 118(4) ప్రకారం స్పీకర్ అధ్యక్షత వహిస్తారు, రెండు సభల్లో హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యులందరి మెజారిటీతో బిల్లు ఆమోదం పొందుతుంది, ఆలస్యం వల్ల అవసరమైన లేదా విభేదానికి సంబంధించిన సవరణలే ప్రతిపాదించవచ్చు. ధన బిల్లులు, రాజ్యాంగ సవరణలు దీనికి వెలుపల ఉంటాయి.

రాజ్యసభ సచివాలయం జాబితాలో మూడు సందర్భాలు ఉన్నాయి. మొదటిదానిలో, వరకట్న నిషేధ బిల్లు, 1959ను రాజ్యసభ మూడు విధాలుగా సవరించింది. వరకట్నం నిర్వచనంలో “ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా” అనే మాటలను చేర్చింది, పెళ్లికి చెల్లింపుగా ఇస్తే తప్ప వివాహ కానుకలు వరకట్నం కావనే వివరణను తొలగించింది, శిక్షను నిర్ణయించే క్లాజును, ఆరు నెలల వరకు జైలు లేదా రూ. 5,000 వరకు జరిమానాను, తొలగించింది. మూడింటిపైనా లోక్‌సభ విభేదించింది, రాజ్యసభ తన వైఖరిని నిలుపుకుంది, కాబట్టి సభలు 1961 మే 6, 9 తేదీల్లో సెంట్రల్ హాల్‌లో సమావేశమై, మొదటి సవరణను ఉంచాయి, రెండోదాన్ని తిరస్కరించాయి, శిక్ష క్లాజును ఉంచి, నేరాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం లేదా నిర్దిష్ట అధికారి మంజూరుతో మాత్రమే కోర్టులు చేపట్టాలనే ప్రొవిజోను చేర్చాయి.

రెండోది 1977 డిసెంబర్ 8న బ్యాంకింగ్ సర్వీస్ కమిషన్ (రద్దు) బిల్లు, 1977ను రాజ్యసభ తిరస్కరించిన తర్వాత వచ్చింది. 1978 మేలో కలిసి సమావేశమైన సభలు బిల్లును సవరించిన రూపంలో ఆమోదించాయి. మూడోదానిలో, 2002 మార్చి 26న, ఉగ్రవాద నిరోధక (రెండో) ఆర్డినెన్స్, 2001ను వ్యతిరేకిస్తూ రాజ్యసభ తీర్మానం ఆమోదించి, బిల్లును చేపట్టడానికి నిరాకరించిన తర్వాత, ఉమ్మడి సమావేశం ఉగ్రవాద నిరోధక బిల్లు, 2002ను లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలోనే ఆమోదించింది.

ఉమ్మడి సమావేశం పిలవడం రాష్ట్రపతికి ఐచ్ఛికమని, ఆరు నెలల తర్వాత కూడా రెండో సభ బిల్లును ఆమోదించవచ్చని సచివాలయం జోడిస్తుంది. దాని ఉదాహరణ అవినీతి నిరోధక బిల్లు, 1987, అది లోక్‌సభలో 1987 మే 7న, రాజ్యసభలో 1988 ఆగస్టు 11న ఆమోదం పొందింది.

ఆమోదం, గెజిట్, చట్టం మొదలయ్యే రోజు

రెండు సభలూ బిల్లును ఆమోదించిన తర్వాత, సచివాలయం దాన్ని పార్లమెంటు సభలు ఆమోదించిన రూపంలో తిరిగి ముద్రిస్తుందని, ఛైర్మన్ లేదా స్పీకర్ సంతకం చేస్తారని మాన్యువల్ చెబుతుంది. శాసన విభాగం ద్వారా అది రాష్ట్రపతికి చేరుతుంది. అధికరణ 111 కింద రాష్ట్రపతి ఆమోదం ప్రకటిస్తారు లేదా నిలిపివేస్తారు, లేదా ధన బిల్లు కాని బిల్లును పునఃపరిశీలించమని సందేశంతో సభలకు తిరిగి పంపుతారు. సభలు దాన్ని మార్పులతో లేదా లేకుండా మళ్లీ ఆమోదిస్తే, రాష్ట్రపతి “ఆమోదాన్ని నిలిపివేయకూడదు”. రాష్ట్రపతి మంత్రిమండలి సలహాపై పనిచేస్తారని అధికరణ 74(1) చెబుతుంది.

అరుదైన సందర్భాలను రాజ్యసభ సచివాలయ చిన్న పుస్తకం నమోదు చేస్తుంది. పార్లమెంటు సభ్యుల జీతం, భత్యాలు, పింఛను (సవరణ) బిల్లు, 1991కి రాష్ట్రపతి ఆమోదాన్ని నిలిపివేశారు, ఇండియన్ పోస్ట్ ఆఫీస్ (సవరణ) బిల్లు, 1986ను తిరిగి పంపారు, అది 2002 మార్చి 21న ఉపసంహరించబడింది. అధికరణ 111 రాష్ట్రపతికి గడువు విధించదు. రాష్ట్ర శాసనసభలు ఆమోదించిన బిల్లులపై, అధికరణలు 200, 201 కింద గవర్నర్లకు, రాష్ట్రపతికి కోర్టులు కాల పరిమితులు నిర్ణయించలేవని ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం 2025 నవంబర్ 20 నాటి సలహా అభిప్రాయంలో చెప్పిందని సుప్రీంకోర్టు అబ్జర్వర్ చెబుతుంది.

ప్రతి చట్టం గెజిట్ నోటీసు ఆమోదం తేదీని చెబుతుంది. భారతీయ న్యాయ సంహిత నోటీసు, అది 2023 డిసెంబర్ 25న రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొంది 2023 చట్టం సంఖ్య 45 అయిందని చెబుతుంది, అయితే అది అమల్లోకి వచ్చిన రోజు అది కాదు. దాని సెక్షన్ 1(2) కేంద్ర ప్రభుత్వం నోటిఫికేషన్ ద్వారా తేదీని ఎంచుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది, వేర్వేరు నిబంధనలకు వేర్వేరు తేదీలను అనుమతిస్తుంది. 2024 డిసెంబర్ 3 నాటి లోక్‌సభ జవాబులో, సెక్షన్ 106 ఉప సెక్షన్ (2) తప్ప సంహిత 2024 జూలై 1న అమల్లోకి వచ్చిందని హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ చెప్పింది.

ఆమోదానికి, అమలుకు మధ్య ఇలాంటి అంతరం డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం, 2023లో కూడా ఉంది. దాన్ని 2023 ఆగస్టు 3న ప్రవేశపెట్టారు, ఆగస్టు 7న లోక్‌సభ, ఆగస్టు 9న రాజ్యసభ ఆమోదించాయి, ఆగస్టు 11న రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది. దాని సొంత అమలు కూడా నోటిఫికేషన్ కోసం వేచి ఉంటుంది, 2025 నవంబర్ 13న గెజిట్‌లో వచ్చిన నియమాలు కాలక్రమంలో దశలవారీగా అమలవుతాయి: నియమాలు 1, 2, 17 నుండి 21 వరకు ప్రచురణ నుండే అమల్లోకి వచ్చాయి, నియమం 4 ఒక ఏడాది తర్వాత, మిగతా చాలావి 18 నెలల తర్వాత.

అమలు తేదీ క్లాజు లేని చట్టం, జనరల్ క్లాజెస్ చట్టం, 1897లోని సెక్షన్ 5 ప్రకారం ఆమోదం రోజున మొదలవుతుంది. 2026 ప్రజా పరీక్షల చట్టం అలాగే రూపొందింది, దాని పాఠంలో సంక్షిప్త శీర్షిక, సవరణలు మాత్రమే ఉన్నాయి, కాబట్టి సెక్షన్ 5 దాన్ని 2026 జూలై 31 నుండి అమల్లోకి తెస్తుంది.

ఆర్డినెన్స్‌లు, ప్రైవేట్ సభ్యుల బిల్లులు

ప్రధాన మార్గం పక్కనే మరో రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి. ఉభయ సభలూ సమావేశంలో లేనప్పుడు రాష్ట్రపతి ఆర్డినెన్స్‌ను ప్రకటించడానికి అధికరణ 123 అనుమతిస్తుంది. దానికి చట్ట బలం ఉంటుంది, ఉభయ సభల ముందు ఉంచాలి, పార్లమెంటు తిరిగి సమావేశమైన ఆరు వారాల తర్వాత, లేదా రెండు సభలూ దాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ తీర్మానాలు ఆమోదిస్తే అంతకంటే ముందే, అది అమల్లో ఉండదు. ఆర్డినెన్స్ తయారీ కూడా కేబినెట్ నోట్‌తో సహా బిల్లు విధానాన్నే అనుసరిస్తుందని మాన్యువల్ చెబుతుంది.

ప్రైవేట్ సభ్యుల బిల్లును మంత్రి కాని ఎంపీ ప్రవేశపెడతారు. రాజ్యసభలో, సచివాలయ 2005 చిన్న పుస్తకం ప్రకారం, నోటీసు ఒక నెల, ప్రత్యామ్నాయ శుక్రవారాల్లో రెండున్నర గంటల సమయం కేటాయిస్తారు, సభ్యుడు ఒక సమావేశానికి మూడు బిల్లులు ప్రవేశపెట్టవచ్చు. 17వ లోక్‌సభలో అలాంటివి 729 బిల్లులను పీఆర్ఎస్ లెక్కించింది, వాటిలో రెండింటిపై చర్చ జరిగింది. 2024 ఫిబ్రవరి నాటికి 14 మాత్రమే పార్లమెంటులో ఆమోదం పొంది రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందాయి, 1970 నుండి ఏదీ రెండు సభల్లోనూ ఆమోదం పొందలేదు.