సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ 19 ఏళ్ల వయసులో 1930లో బొంబాయి నుండి బయలుదేరిన ఓడ ప్రయాణంలో శ్వేత మరుగుజ్జు తారల ద్రవ్యరాశి పరిమితిని లెక్కించారు, 1983 భౌతికశాస్త్ర నోబెల్ బహుమతిని పంచుకున్నారు, ఆయన పేరు మీద నాసా ఎక్స్-రే అబ్జర్వేటరీ ఉంది

సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ 19 ఏళ్ల వయసులో, కేంబ్రిడ్జ్‌లో చదవడానికి భారత ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్‌తో 1930 జూలై 31న బొంబాయి నుండి బయలుదేరారు, ఓడ ప్రయాణంలో ఒక లెక్కను పూర్తి చేశారు; అది శ్వేత మరుగుజ్జు తారలకు గరిష్ఠ ద్రవ్యరాశిని నిర్ణయించింది. ఆ పరిమితే ఇప్పుడు చంద్రశేఖర్ పరిమితి, సూర్యుడి ద్రవ్యరాశికి సుమారు 1.4 రెట్లు. 1983 భౌతికశాస్త్ర నోబెల్ బహుమతిలో ఒక వాటా ఆయనకు దక్కింది, 1999లో ప్రయోగించిన నాసా ప్రధాన ఎక్స్-రే టెలిస్కోప్‌కు ఆయన గౌరవార్థం చంద్ర ఎక్స్-రే అబ్జర్వేటరీ అని పేరు.

సోమర్‌ఫెల్డ్‌ను చదివిన మద్రాసు విద్యార్థి

1910లో, అప్పటి బ్రిటిష్ ఇండియాలో భాగమైన లాహోర్‌లో పుట్టిన ఆయన పదిమంది సంతానంలో మూడోవారు, పెద్ద కొడుకు. తండ్రి చంద్రశేఖర సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ ఇండియన్ ఆడిట్స్ అండ్ అకౌంట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో పని చేశారు, తల్లి సీత ఇబ్సెన్ రచన ఎ డాల్స్ హౌస్‌ను తమిళంలోకి అనువదించారు. కుటుంబం 1918లో మద్రాసులో స్థిరపడింది.

1925 నుండి ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో చదివి, 1930 జూన్‌లో భౌతికశాస్త్ర ఆనర్స్ డిగ్రీ తీసుకున్నారు. ఆయనను సివిల్ సర్వీస్‌లో చూడాలనుకున్న తండ్రితో రాజీగా చంద్రశేఖర్ భౌతికశాస్త్రం ఎంచుకున్నారని, రామానుజన్ ఆయనకు స్ఫూర్తినిచ్చారని చికాగో విశ్వవిద్యాలయంలో ఆయన సహచరుడైన యూజీన్ పార్కర్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ స్మృతి వ్యాసంలో రాస్తారు. మరోవైపు, ఆయన మేనమామ సి. వి. రామన్ 1930లో, అంటే చంద్రశేఖర్ బయలుదేరిన సంవత్సరంలోనే, భౌతికశాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి గెలుచుకున్నారు.

1928 శరదృతువులో ఆర్నాల్డ్ సోమర్‌ఫెల్డ్ కాలేజీలో ఉపన్యసించినప్పుడు, పాత గణాంకాల స్థానంలో కొత్త క్వాంటం గణాంకాలు వచ్చాయని ఆ విద్యార్థి ఆయన నుండి తెలుసుకున్నారు. కాంప్టన్ పరిక్షేపణపై ఒక పత్రం అనుసరించింది; దాన్ని 1929 జనవరిలో కేంబ్రిడ్జ్‌లోని ఆర్. హెచ్. ఫౌలర్‌కు పంపారు, ఫౌలర్ దాన్ని రాయల్ సొసైటీకి పంపారు. దాని గురించి మాట్లాడడానికి మేఘనాథ్ సాహా ఆ యువ రచయితను అలహాబాద్‌కు ఆహ్వానించారని పార్కర్ చెబుతారు. 1930 ఆరంభంలో భారత ప్రభుత్వం ఇంగ్లండ్‌లో మూడేళ్ల స్కాలర్‌షిప్ ఇచ్చింది, చంద్రశేఖర్ ఫౌలర్ దగ్గర పని చేయాలని కోరారు.

ఓడలో చేసిన లెక్క

పార్కర్ ప్రకారం, ఓడ 1930 జూలై 31న బొంబాయి నుండి వెనిస్‌కు బయలుదేరింది, చంద్రశేఖర్ రైలులో కొనసాగి ఆగస్టు 19న లండన్ చేరారు. ఆ నౌక పేరు పిల్స్నా అని, అది లాయిడ్ ట్రియెస్టినో సంస్థ స్టీమర్ అని ఫ్రీమన్ డైసన్ చెబుతారు.

1926లో ఫౌలర్ కొత్త గణాంకాలను ఉపయోగించి శ్వేత మరుగుజ్జులను వివరించారు: సూర్యుడిలాంటి తారల చిక్కని, మసకబారుతున్న అవశేషాలు, ఒక్కొక్కటీ సుమారు సూర్యుడంత ద్రవ్యరాశిని భూమి పరిమాణంలోని గోళంలో ఇముడ్చుకుంటుంది. ఒక దాని లోపల ఎలక్ట్రాన్లు ఎంత దగ్గరగా ఒత్తుకుపోతాయంటే, క్వాంటం నియమాలు వాటిని ఇంకా ఎక్కువ ఒత్తిడిలోకి రానివ్వవు, ఆ నిరోధమే తారను దాని సొంత గురుత్వాకర్షణకు వ్యతిరేకంగా నిలబెడుతుంది. నెమ్మదిగా కదిలే ఎలక్ట్రాన్లను ఫౌలర్ ఊహించారు. అంత సాంద్రతల్లో ఎలక్ట్రాన్లు కాంతి వేగానికి దగ్గరగా కదులుతాయి కాబట్టి, ఎలక్ట్రాన్లు ఐన్‌స్టీన్ ప్రత్యేక సాపేక్షతను పాటిస్తాయని పెట్టి చంద్రశేఖర్ ఆ లెక్కను మళ్లీ చేశారు.

తార కుంచించుకుపోయినప్పుడు పీడనం ఎలా స్పందిస్తుందో అది మారుస్తుంది. పార్కర్ వివరణలో, ఫౌలర్ వాయువుకు 5/3 ఘాతం ఉండగా సాపేక్షిక వాయువుకు 4/3 ఘాతం ఉంటుంది, 4/3తో తార సంకోచిస్తున్నప్పుడు దాన్ని నిలబెట్టే పీడనం గురుత్వాకర్షణ కంటే వేగంగా పెరగదు. ఒక నిర్దిష్ట ద్రవ్యరాశికి మించి ఏదీ కుప్పకూలడాన్ని ఆపదు. ఇంగ్లండ్ చేరకముందే విద్యార్థి లెక్క పూర్తి చేశారని, తన నిర్ధారణను ఎన్నడూ సందేహించలేదని డైసన్ రాస్తారు.

దాని ఫలితంగా వచ్చిన అస్ట్రోఫిజికల్ జర్నల్ నోట్ 1930 నవంబర్ 12న కేంబ్రిడ్జ్ ట్రినిటీ కాలేజీ నుండి సంతకం చేయబడి, 1931లో 74వ సంపుటిలో వచ్చింది. పూర్తిగా అయనీకరణం చెందిన పదార్థానికి 2.5 అణుభారం తీసుకుని, ఆదర్శ శ్వేత మరుగుజ్జుకు గరిష్ఠంగా సూర్యుడి ద్రవ్యరాశిలో 0.91ని అది ఇచ్చింది, ఏకరీతి సాంద్రత గల తారను ఊహించిన ఇ. సి. స్టోనర్ ముందరి అంచనాతో పోల్చింది. 1931లోనే మంత్లీ నోటీసెస్ ఆఫ్ ది రాయల్ ఆస్ట్రానామికల్ సొసైటీలో “The highly collapsed configurations of a stellar mass” అనే రెండో పత్రాన్ని నోబెల్ ఫౌండేషన్ జాబితా చేస్తుంది. ఫౌలర్ స్నేహంగా ఉన్నా ఒప్పుకోలేదని, అందువల్ల ఆయన ఆమోదం కోసం ఆగకుండా చంద్రశేఖర్ ఆ చిన్న రూపాన్ని అమెరికన్ జర్నల్‌కు పంపారని డైసన్ రాస్తారు.

కేంబ్రిడ్జ్, 1935 జనవరి

1933 వేసవిలో పీహెచ్‌డీ వచ్చింది, అదే అక్టోబర్ నుండి 1937 వరకు ట్రినిటీ కాలేజీలో ప్రైజ్ ఫెలోషిప్ లభించింది. 1934లో సోవియట్ యూనియన్‌లో ఒక నెల గడిపారు, అక్కడ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త విక్టర్ అంబర్త్సుమియన్ సమస్యను కచ్చితంగా పరిష్కరించమని ప్రోత్సహించారు; పార్కర్ ప్రకారం, చేతి కాలిక్యులేటర్‌తో పూర్తి సంఖ్యా పరిష్కారాన్ని నిర్మించి 1934 చివరికి ముగించారు.

దాన్ని ఆయన సమర్పించింది లండన్‌లో 1935 జనవరిలో జరిగిన రాయల్ ఆస్ట్రానామికల్ సొసైటీ సమావేశంలో. శరదృతువులో ఆయన గదికి వస్తూపోతూ ఉన్న ఎడింగ్టన్, సొసైటీ కార్యదర్శిని ఆ పత్రానికి మామూలు సమయానికి రెట్టింపు ఇవ్వమని అడిగి, వెంటనే “Relativistic degeneracy” అనే శీర్షికతో మాట్లాడడానికి ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. విలియం మెక్రే రాసిన చంద్రశేఖర్ సంస్మరణను ఉటంకిస్తూ పార్కర్ చెప్పేదేమిటంటే, సాపేక్షిక ఎలక్ట్రాన్ వాయువుకు ఆ లెక్క సరైనదని అంగీకరిస్తూ ఎడింగ్టన్ మొదలుపెట్టి, తారలు అలా ప్రవర్తించవని, ఫలితం సిద్ధాంతమే తప్పని చూపిందని వాదించారు. “తార ఈ అసంబద్ధ రీతిలో ప్రవర్తించకుండా అడ్డుకునే ప్రకృతి నియమం” ఉండాలని ఆయన అన్నట్లు మ్యాక్‌ట్యూటర్ ఉటంకిస్తుంది.

చంద్రశేఖర్ తరం భౌతిక శాస్త్రవేత్తలైన పౌలీ, డిరాక్ ఇతరులు ఎడింగ్టన్ వాదనలను అర్థం లేనివిగా భావించారని పార్కర్ రాస్తారు. నీల్స్ బోర్ బృందం, పౌలీ చంద్రశేఖర్ పత్రాలతో ఏకీభవించినా తాము చాలా బిజీగా ఉన్నామని చెప్పి వాదనలో చేరడానికి నిరాకరించారని మ్యాక్‌ట్యూటర్ జోడిస్తుంది. 1935 జూలైలో పారిస్‌లో జరిగిన అంతర్జాతీయ ఖగోళ సంఘం సమావేశంలో ఎడింగ్టన్ ఆ అంశంపై ఒక గంట మాట్లాడారు. సమావేశాధ్యక్షుడు హెన్రీ నారిస్ రస్సెల్‌ను జవాబు చెప్పే అవకాశం అడిగానని, కాదని చెప్పారని చంద్రశేఖర్ 1977 ఇంటర్వ్యూలో గుర్తు చేసుకున్నారు.

అంగీకారం క్రమంగా వచ్చింది. 1939లో జె. రాబర్ట్ ఓపెన్‌హైమర్, హార్ట్‌లాండ్ స్నైడర్ పరిమితికి మించిన చల్లని తారకు స్థిరమైన స్థితి లేదని అంగీకరించి, సాధారణ సాపేక్షత ఆ తర్వాత ఏం జరుగుతుందో చెబుతుందని లెక్కించారు: తార అంతులేకుండా లోపలికి పడిపోతుంది, దాన్ని డైసన్ కృష్ణ బిలంగా గుర్తిస్తారు. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో లైబ్రరీ ఫైండింగ్ ఎయిడ్ ప్రకారం, ఆ పరిమితి అది ఎదుర్కొన్న వ్యతిరేకత తర్వాత 20 ఏళ్లకు పైగా గడిచే వరకు పూర్తిగా అంగీకరించబడలేదు. చంద్రశేఖర్ 1939లో తన సిద్ధాంతాన్ని ఒక పాఠ్యపుస్తకంలో వివరించి, ఇతర అంశాల వైపు మళ్లారు. ఆయన చివరి ఇంటర్వ్యూల్లో ఒకదానిలో, ఎడింగ్టన్ ప్రశంసల వల్ల వచ్చిన తొలి కీర్తి సైన్స్ చేస్తూ ఉండే ప్రేరణను కోల్పోయేలా చేసి ఉండేదని చెప్పారని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో మ్యాగజైన్ నివేదిస్తుంది.

చికాగో, వరుసగా ఏడు రంగాలు

1936 ఆరంభంలో హార్వర్డ్ సందర్శనలో ఒట్టో స్ట్రూవ్, చికాగో విశ్వవిద్యాలయ అధ్యక్షుడు రాబర్ట్ మేనార్డ్ హచిన్స్ చంద్రశేఖర్‌కు ఒక పదవి ఇవ్వజూపారు. ఆయన 1937 జనవరిలో అధ్యాపక బృందంలో చేరారు. 1936 సెప్టెంబర్‌లో ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో సహపాఠి లలితా దొరైస్వామిని భారతదేశంలో వివాహం చేసుకున్నారు. ఆ దంపతులు 1953లో అమెరికా పౌరులయ్యారు.

నోబెల్ ఫౌండేషన్ జీవిత చరిత్రలో ఆయన కెరీర్‌కు ఏడు కాలాలు ఉన్నాయి, ప్రతిదీ ఒక పుస్తకంతో ముగుస్తుంది: శ్వేత మరుగుజ్జులతో సహా తారా నిర్మాణం (1929 నుండి 1939 వరకు), తారా గతిశాస్త్రం (1938 నుండి 1943 వరకు), వికిరణ బదిలీ (1943 నుండి 1950 వరకు), జలగతిక, జల-అయస్కాంత స్థిరత్వం (1952 నుండి 1961 వరకు), సమతుల్యతలోని దీర్ఘవృత్తాకార ఆకారాలు (1961 నుండి 1968 వరకు), సాధారణ సాపేక్షత (1962 నుండి 1971 వరకు), కృష్ణ బిలాల గణిత సిద్ధాంతం (1974 నుండి 1983 వరకు). 1952 నుండి 1971 వరకు ఆయన అస్ట్రోఫిజికల్ జర్నల్‌కు సంపాదకత్వం వహించారు, కనీసం 46 మంది డాక్టరేట్ విద్యార్థులకు మార్గదర్శకత్వం చేశారు.

1938 నాటి ఒక సంఘటన పార్కర్ స్మృతి వ్యాసంలో ఉంది. భౌతిక శాస్త్రాల డీన్, క్యాంపస్ ఖగోళ శాస్త్రం కోర్సులో చంద్రశేఖర్ పాత్రను వీటో చేశారు, స్పష్టంగా చర్మం రంగు కారణంగా. హచిన్స్ ఆయన నిర్ణయాన్ని తోసిపుచ్చారు: “తప్పకుండా మిస్టర్ చంద్రశేఖర్‌తో బోధన చేయించండి.”

1983 నోబెల్ బహుమతి

రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ 1983 భౌతికశాస్త్ర బహుమతిని 1983 అక్టోబర్ 19న ప్రకటించింది. ఒక సగం చంద్రశేఖర్‌కు వచ్చింది, “తారల నిర్మాణానికి, పరిణామానికి ముఖ్యమైన భౌతిక ప్రక్రియలపై ఆయన సైద్ధాంతిక అధ్యయనాలకు”. మిగిలిన సగం, రసాయన మూలకాలను ఏర్పరిచే కేంద్రక చర్యలపై చేసిన కృషికి కాల్టెక్‌కు చెందిన విలియం ఎ. ఫౌలర్‌కు వెళ్లింది; ఆయన చంద్రశేఖర్ కేంబ్రిడ్జ్ గైడ్ ఆర్. హెచ్. ఫౌలర్ కంటే వేరే భౌతిక శాస్త్రవేత్త. తన ఇరవైల్లో చేసిన శ్వేత మరుగుజ్జు నిర్మాణ అధ్యయనాన్ని బహుశా ఆయనకు అత్యంత ప్రసిద్ధమైన సాధనగా దాని ప్రెస్ రిలీజ్ పిలుస్తుంది.

1983 డిసెంబర్ 8న ఆయన నోబెల్ ఉపన్యాసం జరిగింది. ఈ బహుమతి యాభై ఏళ్ల క్రితం చేసిన పనిని గౌరవించిందని, వికిరణ బదిలీ, తారా గతిశాస్త్రం, ప్లాస్మాలు, ద్రవ స్థిరత్వం, గురుత్వాకర్షణపై చంద్రశేఖర్ తదనంతర పని అంతా కలిసి ద్రవ్యరాశి పరిమితి కంటే పెద్ద కృషి చేసిందని పార్కర్ గమనిస్తారు.

ఇతర గౌరవాల్లో 1944లో రాయల్ సొసైటీకి ఎన్నిక, 1952లో బ్రూస్ పతకం, 1953లో రాయల్ ఆస్ట్రానామికల్ సొసైటీ గోల్డ్ మెడల్, అమెరికా నేషనల్ మెడల్ ఆఫ్ సైన్స్ ఉన్నాయి. వాటిలో భారతదేశపు పద్మ విభూషణ్‌ను యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో లైబ్రరీ ఫైండింగ్ ఎయిడ్ జాబితా చేస్తుంది, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో మ్యాగజైన్ 20 గౌరవ డిగ్రీలను, 21 విద్వత్ సంఘాల సభ్యత్వాన్ని లెక్కిస్తుంది. ఆయన చివరి పుస్తకం న్యూటన్స్ ప్రిన్సిపియా ఫర్ ది కామన్ రీడర్ 1995లో వచ్చింది. చంద్రశేఖర్ 1995 ఆగస్టు 21న చికాగోలో మరణించారు.

ఆ పరిమితి ఇప్పుడు వివరించేది

నోబెల్ ఉపన్యాసంలో, నమ్మదగిన ద్రవ్యరాశి అంచనాలు ఉన్న పల్సార్లు స్థిరంగా 1.4 సౌర ద్రవ్యరాశులకు దగ్గరగా ఉన్నాయని చంద్రశేఖర్ గమనించారు. టైప్ Ia సూపర్‌నోవా అనే పేలే తారల్లోనూ అదే సంఖ్య కనిపిస్తుంది, వాటిని పరిమితికి మించి నెట్టబడిన శ్వేత మరుగుజ్జు మరణంగా నాసా హెసార్క్ వర్ణిస్తుంది. అందువల్ల అవి ఆధారపడదగిన ప్రామాణిక దీపాలు అవుతాయి, అంటే దూరాన్ని అంచనా వేయడానికి తెలిసిన ప్రకాశం గల బల్బులు.

2011లో భౌతికశాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి సాల్ పెర్ల్‌ముటర్, బ్రయాన్ ష్మిట్, ఆడం రీస్‌లకు వెళ్లింది, విశ్వ విస్తరణ వేగవంతం అవుతోందని దూరపు సూపర్‌నోవాల నుండి కనుగొన్నందుకు; ఆ రెండు బృందాలు టైప్ Ia సూపర్‌నోవాలను వాడాయని నోబెల్ ఫౌండేషన్ చెబుతుంది. లారెన్స్ బర్క్లీ నేషనల్ లేబరేటరీ వివరించిన 2014 విశ్లేషణ, అలాంటి శ్వేత మరుగుజ్జుల్లో చాలావి పరిమితికి దగ్గరగా లేదా కొద్దిగా కింద ఉన్నాయని, సుమారు ఒక శాతం దాని పైన ఉన్నాయని కనుగొంది, కాబట్టి ప్రతిదీ పేలుడుకు ఎలా చేరుతుందో ఇంకా తేలుతూనే ఉంది.

ఆయన 1983 పుస్తకం ది మ్యాథమెటికల్ థియరీ ఆఫ్ బ్లాక్ హోల్స్‌కు విషయమైన కృష్ణ బిలాలను ఇప్పుడు గుర్తిస్తున్నారు, చిత్రీకరిస్తున్నారు. 2015లో లిగో గురుత్వ తరంగ గుర్తింపును (డిటెక్టర్లు ఢీకొనే శబ్దాలను ఎలా వింటాయి), ఈవెంట్ హొరైజన్ టెలిస్కోప్ విడుదల చేసిన చిత్రాలను (తొలి కృష్ణ బిల చిత్రం) యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో మ్యాగజైన్ ప్రస్తావిస్తుంది.

చంద్ర అనే టెలిస్కోప్

నాసా తన అడ్వాన్స్‌డ్ ఎక్స్-రే ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ ఫెసిలిటీకి 1998 డిసెంబర్ 21న చంద్ర ఎక్స్-రే అబ్జర్వేటరీ అని పేరు మార్చింది. అమెరికాలోని 50 రాష్ట్రాలు, 61 దేశాల నుండి 6,000కు పైగా ఎంట్రీలు వచ్చిన ఒక ప్రజా పోటీ ఆ పేరును ఇచ్చింది. ఆయన ప్రపంచానికి చంద్ర అని తెలుసని నాసా విడుదల చెబుతుంది, ఆ పదానికి సంస్కృత అర్థాన్ని “చంద్రుడు” లేదా “తేజోవంతుడు” అని ఇస్తుంది. బ్రిటన్ రాజ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త (ఆస్ట్రానమర్ రాయల్) మార్టిన్ రీస్, ఐన్‌స్టీన్ తర్వాత చంద్రశేఖర్ “మన విశ్వం గురించి బహుశా ఎవరి కంటే ఎక్కువ కాలం, ఎక్కువ లోతుగా ఆలోచించారు” అన్నారు.

కొలంబియా అనే స్పేస్ షటిల్ 1999 జూలై 23న అబ్జర్వేటరీని కక్ష్యలోకి తీసుకెళ్లింది. నాలుగు అమరిన అద్దాలు 9.2 మీటర్ల ఆప్టికల్ బెంచ్ చివరన ఉన్న డిటెక్టర్లపై ఎక్స్-రేలను కేంద్రీకరిస్తాయి, ఎక్స్-రేలను అడ్డుకునే వాతావరణానికి పైన, కక్ష్య భూమి నుండి 139,000 కిలోమీటర్ల వరకు దాన్ని తీసుకెళ్తుంది. కార్యకలాపాలు మసాచుసెట్స్‌లోని కేంబ్రిడ్జ్‌లో ఉన్న స్మిత్‌సోనియన్ ఆస్ట్రోఫిజికల్ అబ్జర్వేటరీ నుండి నడుస్తాయి.

మూలాలు, చరిత్రకారులు విభేదించే చోట్లు

ముందు జన్మ తేదీ: నోబెల్ ఫౌండేషన్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో లైబ్రరీ 1910 అక్టోబర్ 19 అని చెబుతాయి, పార్కర్ స్మృతి వ్యాసం అక్టోబర్ 13 అంటుంది.

తార దేనితో తయారైందన్నదే పరిమితి విలువను నిర్ణయిస్తుంది. 1931 పత్రం 2.5 అణుభారంపై 0.91 సౌర ద్రవ్యరాశులను ఇచ్చింది. అణుభారాన్ని 2.0కి సవరించిన తర్వాత ఆ సంఖ్య 1.44 అయిందని మ్యాక్‌ట్యూటర్ చెబుతుంది. హైడ్రోజన్ మొత్తం మండించిన తారలకు డైసన్ సుమారు 1.5 ఇస్తారు, నోబెల్ ఉపన్యాసం, నాసా రెండూ సుమారు 1.4 వాడతాయి.

1935 తర్వాత జరిగిన పరిణామాలను కూడా చరిత్రకారులు వేరువేరుగా చదువుతారు. ఆర్థర్ మిల్లర్ తన 2005 పుస్తకం ఎంపైర్ ఆఫ్ ది స్టార్స్‌లో, చంద్రశేఖర్ ఆ ఎదురుపడటం నుండి ఎన్నడూ కోలుకోలేదని వాదిస్తారు. 1991 జీవిత చరిత్ర రాసిన కామేశ్వర్ వాలి 2006లో ఫిజిక్స్ టుడేలో, ఆవిష్కరణ గురించి మిల్లర్ కథనం అతిశయోక్తిగా, సరికానిదిగా ఉందని, తన భౌతికశాస్త్రం సరైనదన్న గుర్తింపు కోసం చంద్రశేఖర్ పోరాడవలసి రాలేదని జవాబిచ్చారు. అదే సంచికలో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్‌కు చెందిన డి. సి. వి. మల్లిక్, సమావేశం జరిగిన రెండు నెలల తర్వాత 1935 మార్చి 20న చంద్రశేఖర్ రాసిన ఒక లేఖను ఉటంకించారు; అందులో కేంబ్రిడ్జ్‌లో తన పనికి “అత్యంత సానుభూతి, ప్రోత్సాహం” లభించాయని ఉంది.

చంద్రశేఖర్, ఆయన భార్య 1935లో అమెరికాకు వలస వెళ్లారని నాసా 1998 విడుదల చెబుతుంది. వారు చికాగో చేరింది 1936 చివరలో లేదా 1937 జనవరిలో అని పార్కర్, నోబెల్ ఫౌండేషన్ చెబుతాయి.