सायना नेहवालने ४ ऑगस्ट २०१२ रोजी वेम्बली अरेनावर कांस्यपदक जिंकले, जे भारताचे बॅडमिंटनमधील पहिले ऑलिम्पिक पदक होते, आणि २०१५ मध्ये जागतिक क्रमवारीत पहिल्या स्थानावर पोहोचणारी पहिली भारतीय महिला बनली

सायना नेहवालने ४ ऑगस्ट २०१२ रोजी लंडन ऑलिम्पिकमध्ये महिला एकेरीचे कांस्यपदक जिंकले; बॅडमिंटनमध्ये भारताने जिंकलेले हे पहिले ऑलिम्पिक पदक आहे. वेम्बली अरेना येथे चीनच्या दुसऱ्या मानांकित वांग शिनने पहिला गेम २१-१८ ने जिंकल्यानंतर आणि दुसऱ्या गेममधील पहिला गुण मिळवल्यानंतर गुडघ्याच्या दुखापतीमुळे माघार घेतली आणि सामना संपला. एएफपीने वृत्त दिले की कर्णम मल्लेश्वरी यांच्यानंतर ऑलिम्पिक पदक जिंकणारी नेहवाल ही केवळ दुसरी भारतीय महिला ठरली. त्या खेळांतील भारताचे हे तिसरे पदक होते; त्याआधी गगन नारंगचे १० मीटर एअर रायफलमधील कांस्य आणि विजय कुमारचे २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूलमधील रौप्य आले होते.

२ एप्रिल २०१५ रोजी बॅडमिंटन वर्ल्ड फेडरेशनने (बीडब्ल्यूएफ) एक क्रमवारी यादी प्रसिद्ध केली, ज्यामुळे ती एकेरीत जगातील पहिल्या क्रमांकावर पोहोचलेली पहिली भारतीय महिला बनली, असे बॅडमिंटन असोसिएशन ऑफ इंडियाने सांगितले. २०१२ च्या तिच्या स्पर्धेतील प्रवासापासून नंतर मिळालेल्या विजेतेपदे आणि सन्मानांपर्यंतची नोंद पुढे दिली आहे.

हिसारपासून चौथ्या मानांकनापर्यंत

खेळांचा डेटाबेस असलेल्या ऑलिम्पेडियाने नेहवालचा जन्म १७ मार्च १९९० रोजी हरियाणातील हिसार येथे झाल्याची नोंद केली आहे. एएफपी आणि आयएएनएसची वृत्ते तिला हैदराबादी म्हणतात, आणि हेराल्ड गोवा स्वतः ऑल इंग्लंड विजेते असलेल्या पुल्लेला गोपीचंद यांचे वर्णन तिचे मार्गदर्शक आणि माजी प्रशिक्षक असे करते. हेराल्ड गोवा तिला बीडब्ल्यूएफ जागतिक कनिष्ठ अजिंक्यपद जिंकणारी पहिली भारतीय आणि सुपर सिरीज स्पर्धा, म्हणजे २००९ ची इंडोनेशिया ओपन, जिंकणारी पहिली भारतीय अशीही नोंदवते. शीद पीपलचा कारकीर्द सारांश २००९ च्या विजेतेपदाबद्दल हेच सांगतो.

बीजिंग २००८ ही तिची पहिली ऑलिम्पिक स्पर्धा होती, आणि ऑलिम्पेडिया तेथे संयुक्त पाचवे स्थान नोंदवते, म्हणजे उपांत्यपूर्व फेरीत पराभव. लंडनपर्यंत तिला चौथे मानांकन मिळाले होते. चीनचे वर्चस्व होते: ऑलिम्पेडिया नमूद करते की वांग यिहान ऑक्टोबर २००९ पासून जगात पहिल्या क्रमांकावर होती, वांग शिन दुसऱ्या आणि ली शुएरुई तिसऱ्या क्रमांकावर होती, आणि चिनी खेळाडूंनी आपले सर्व गटसामने जिंकले.

पदकापर्यंतचे सहा सामने

ऑलिम्पेडियाच्या तक्त्यातून क्रम दिसतो. गट फेरीत तिने २९ जुलै रोजी स्वित्झर्लंडच्या साब्रिना जाकेला आणि ३० जुलै रोजी बेल्जियमच्या लियान टानला हरवले, दोन्ही सरळ गेममध्ये, आणि विरोधकांच्या ३१ गुणांविरुद्ध तिचे ८४ गुण झाले. नेदरलँड्सची जी याओ १ ऑगस्टला उपउपांत्यपूर्व फेरीत सरळ गेममध्ये बाहेर पडली.

२ ऑगस्टला तिचा उपांत्यपूर्व सामना डेन्मार्कच्या पाचव्या मानांकित टीन बाउनविरुद्ध होता, आणि द ट्रिब्यूनच्या वृत्तानुसार तिने तो २१-१५, २२-२० असा जिंकला; त्या वृत्ताने तिला ऑलिम्पिकच्या उपांत्य फेरीत पोहोचणारी पहिली भारतीय शटलर म्हटले. ३ ऑगस्टला अव्वल मानांकित वांग यिहानविरुद्ध ती ४२ मिनिटांत २१-१३, २१-१३ ने हरली, असे ट्रिब्यून आणि ऑलिम्पेडिया दोघेही नोंदवतात. वांग पुढे अंतिम सामना ली शुएरुईकडून २१-१५, २१-२३, २१-१७ असा हरली. उपांत्य फेरीत पराभूत झालेल्या नेहवाल आणि वांग शिन या दोघी दुसऱ्या दिवशी दुपारी कांस्यपदकासाठी भिडल्या.

कांस्यपदकाचा सामना

गल्फ टाइम्समधील एएफपीचे वर्णन सामन्याचे स्वरूप सांगते. नेहवालचा पहिला गेम बचावात्मक फटक्यांनी सुरू झाला, वांग शिनने ५-५ अशी बरोबरी केली आणि मग तिनेच नियंत्रण घेतले, आणि २०-१४ वर चिनी खेळाडूकडे सहा गेम पॉइंट होते. नेहवालने त्यापैकी चार वाचवून १८-२० अशी स्थिती आणली. मग स्मॅश मारताना वांग जोरात जमिनीवर आदळली आणि पडली. पंचांनी वैद्यकीय वेळ मागितला, स्पर्धेच्या डॉक्टरांनी तिच्या उजव्या गुडघ्यावर उपचार केले, आणि ती पट्टी बांधून परत आली व तिने पहिला गेम २१-१८ ने संपवला.

वांगने दुसऱ्या गेममधील पहिला गुण जिंकला आणि पुन्हा खाली पडली. नेहवाल कोर्टवरून चालत तिला धीर द्यायला गेली, आणि वांगला खेळणे शक्य झाले नाही तेव्हा दुसऱ्या गेममध्ये ०-१ वर सामना नेहवालला बहाल करण्यात आला.

त्या वेळी शेवटाकडे कसे पाहिले गेले

ऑलिम्पेडियाच्या स्पर्धा सारांशानुसार, सामना पूर्ण चालला असता तर वांग शिन जिंकली असती असे तिच्या सहकाऱ्यांना आणि अनेक निरीक्षकांना वाटले, आणि आपण प्रतिस्पर्ध्याला थकवत आणले होते याची नेहवालला खात्री होती. द ट्रिब्यूनचे रोहित महाजन यांनी लंडनमधून लिहिले की पदक ज्या प्रकारे आले त्यात काहीतरी बरोबर नसल्यासारखे वाटले, कारण नेहवाल पहिला गेम हरली होती आणि दुसऱ्यात मागे होती; मग त्यांनी सामना कसा झाला याचा आढावा घेतला आणि योग्य खेळाडूला पदक मिळाले असा निष्कर्ष काढला. नेहवालने ट्रिब्यूनला सांगितले की तिला वांगबद्दल वाईट वाटले.

२०१५ मधील पहिला क्रमांक

आधीच्या विजेतेपदांनी हा कल ठरवला होता. ऑक्टोबर २०१० मध्ये दिल्ली राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत, जगात तिसऱ्या क्रमांकावर असताना, नेहवालने महिला एकेरीच्या अंतिम सामन्यात मलेशियाच्या वोंग म्यू चूला १९-२१, २३-२१, २१-१३ ने हरवले, असे डॉनमधील एपीचे वृत्त नोंदवते. तिने पहिला गेम गमावला आणि दुसऱ्या गेममध्ये बहुतेक वेळ ती मागे होती.

अव्वल क्रमांकाचा मार्ग नवी दिल्लीतील इंडिया ओपन सुपर सिरीजमधून गेला. विजेतेपद २९ मार्च २०१५ रोजी आले, स्पेनच्या कॅरोलिना मरिनने थायलंडच्या रात्चानोक इंतानोनकडून उपांत्य सामना १९-२१, २३-२१, २०-२२ असा गमावल्याच्या एक दिवसानंतर. बॅडमिंटन असोसिएशन ऑफ इंडियाच्या म्हणण्यानुसार, त्या निकालामुळे नेहवालला अव्वल स्थान निश्चित झाले, आणि गुरुवार २ एप्रिलच्या बीडब्ल्यूएफ क्रमवारी यादीने ते अधिकृत केले. महासंघाने नोंदवले की प्रकाश पदुकोण यांच्यानंतर जागतिक क्रमवारीत पहिले स्थान मिळवणारी ती दुसरी भारतीय होती.

३१ मार्च २०१५ रोजी द न्यूज मिनिटने प्रसिद्ध केलेल्या आयएएनएसच्या वक्तव्यांमध्ये नेहवाल म्हणाली की ती सात वर्षे जगातील पहिल्या पाचांत होती आणि तीन वेळा दुसऱ्या क्रमांकावर राहिली होती. मागच्या वर्षीच्या जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेनंतर खेळ सोडण्याचा विचार आला होता, असे तिने सांगितले, मग ती बंगळुरूला गेली, जिथे तिचे प्रशिक्षक विमल कुमार यांनी मे पर्यंत पहिल्या क्रमांकाचे लक्ष्य ठेवले. ती मार्चमध्येच तेथे पोहोचली.

ऑगस्टमध्ये ती जकार्ता येथे जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात खेळली. १६ ऑगस्ट २०१५ रोजी मरिनने तिला २१-१६, २१-१९ ने हरवले, असे एएफपी आणि बॅडमिंटनप्लॅनेट दोघांनी वृत्त दिले. एएफपीने नेहवालचे वर्णन जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात पोहोचणारी पहिली भारतीय असे केले.

नोंदींतील सन्मान

अधिकृत याद्यांमध्ये तीन पुरस्कार आहेत. २०१० च्या पद्म पुरस्कार अधिसूचनेत सायना नेहवाल, क्रीडा, आंध्र प्रदेश हे नाव पद्मश्रीखाली आहे, आणि भारतीय क्रीडा प्राधिकरणाच्या राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार विजेत्यांच्या यादीत तिचे नाव २०१० समोर आहे. २८ मार्च २०१६ च्या राष्ट्रपती सचिवालयाच्या अधिसूचनेत “सुश्री सायना नेहवाल, क्रीडा, तेलंगणा” यांचे नाव पद्मभूषण विजेत्यांमध्ये आहे.

गोल्ड कोस्ट, २०१८

२०१८ च्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांच्या अंतिम सामन्यांबद्दलचा बीडब्ल्यूएफचा अहवाल सांगतो की १५ एप्रिल २०१८ रोजी गोल्ड कोस्ट येथे झालेला महिला एकेरीचा अंतिम सामना सर्व भारतीय होता. तेव्हा २८ वर्षांच्या असलेल्या नेहवालने आपल्यापेक्षा सहा वर्षांनी लहान असलेल्या पुसरला व्ही. सिंधूला २१-१८, २३-२१ ने हरवले, आणि २०१० च्या विजेतेपदानंतर राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेतील आपले दुसरे वैयक्तिक सुवर्ण जिंकले. भारताचे मुख्य प्रशिक्षक गोपीचंद यांनी संघाच्या चांगल्या कामगिरींमध्ये “महिला एकेरीच्या अंतिम सामन्यातील सायना आणि सिंधू” यांचे नाव घेतले, असे बीडब्ल्यूएफने त्यांना उद्धृत करून सांगितले.

सिंधूने पुढे दोन ऑलिम्पिक पदके जिंकली, जी tuput चे पी. व्ही. सिंधूवरील व्यक्तिचित्र मांडते. नेहवालबद्दलच्या ऑलिम्पेडियाच्या पानावर राष्ट्रकुल पदके अशी आहेत: २००६ मध्ये सांघिक मिश्र कांस्य, २०१० मध्ये एकेरी सुवर्ण आणि सांघिक मिश्र रौप्य, आणि २०१८ मध्ये एकेरी सुवर्ण आणि सांघिक मिश्र सुवर्ण; शिवाय २०१४ च्या सांघिक स्पर्धेत आणि २०१८ च्या एकेरीत आशियाई क्रीडा स्पर्धेची कांस्यपदके. तीन ऑलिम्पिकमध्ये मिळून तिच्या नावावर एक ऑलिम्पिक पदक नोंदवले आहे: २००८ मध्ये संयुक्त पाचवे, २०१२ मध्ये कांस्य आणि २०१६ मध्ये संयुक्त चौदावे.