हरियाणाने १ नोव्हेंबर २०२६ रोजी कुरुक्षेत्र येथे राज्यस्थापनेची ६० वर्षे साजरी केली, जिथे राष्ट्रपतींनी सुचेता कृपलानी आणि कल्पना चावला यांच्यापासून मनीषा भानवालापर्यंत राज्यातील महिलांचा गौरव केला

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू १ नोव्हेंबर २०२६ रोजी हिरक जयंतीसाठी, म्हणजे हरियाणाच्या स्थापनेला ६० वर्षे पूर्ण झाल्याच्या सोहळ्यासाठी, कुरुक्षेत्र येथे आल्या. राज्य अस्तित्वात येऊन बरोबर ६० वर्षे झाली होती. पीटीआयने वृत्त दिले की राज्यपाल आशिम कुमार घोष आणि मुख्यमंत्री नायब सिंह सैनी उपस्थित असताना त्यांनी हिरक जयंती लोगोचे अनावरण केले.

द स्टेट्समनच्या वृत्तानुसार कुरुक्षेत्र विद्यापीठातील कार्यक्रमाची सुरुवात वंदे मातरमने आणि सहा दशकांच्या विकासावरील सादरीकरणाने झाली. राष्ट्रपतींनी राज्याच्या कामगिरीवरील आणि २०४७ साठीच्या आकांक्षांवरील प्रदर्शनाची पाहणी केली, आणि त्याआधी दिवसभरात श्री देवीकूप भद्रकाली मंदिरात प्रार्थना केली होती. प्रेस इन्फर्मेशन ब्युरोच्या प्रसिद्धीपत्रकानुसार स्वातंत्र्यलढ्यापासून समाजपरिवर्तन, लोकशाही, साहित्य आणि विज्ञानापर्यंतच्या योगदानाचे श्रेय त्यांनी हरियाणाच्या लोकांना दिले.

१ नोव्हेंबर १९६६ च्या मागचा कायदा

पंजाब पुनर्रचना कायदा, १९६६ मध्ये “नियुक्त दिवस” १ नोव्हेंबर १९६६ असा परिभाषित केला आहे. कलम ३ ने त्या दिवशी जुन्या पंजाबच्या हिस्सार, रोहतक, गुडगाव, कर्नाल आणि महेंद्रगढ जिल्ह्यांतून, तसेच संगरूर जिल्ह्यातील नरवाना आणि जिंद तहसिलींतून आणि अंबाला जिल्ह्यातील तीन तहसिलींतून हरियाणा राज्य स्थापन केले. कलम १३ ने त्याच्या विधानसभेला ५४ जागा दिल्या.

हरियाणा विधानसभेच्या माजी अध्यक्षांच्या यादीची सुरुवात शन्नो देवी यांच्यापासून होते, ६ डिसेंबर १९६६ ते १७ मार्च १९६७ या काळासाठी. राष्ट्रपतींनी त्यांचे नाव नव्याने स्थापन झालेल्या विधानसभेच्या पहिल्या अध्यक्ष म्हणून घेतले. जिल्हे, अर्थव्यवस्था आणि चंदिगड व कालव्यांचे प्रश्न हरियाणाच्या परिचयात मांडले आहेत, म्हणून हा लेख वर्धापनदिनापुरताच राहतो.

तिने नाव घेतलेल्या महिला

राष्ट्रपती म्हणाल्या की अंबाला येथे १९०८ मध्ये जन्मलेल्या सुचेता कृपलानी भारताच्या पहिल्या महिला मुख्यमंत्री झाल्या. द बेटर इंडिया त्यांचा उत्तर प्रदेशातील कार्यकाळ १९६३ ते १९६७ असा देते. त्यांनी कर्नाल येथे जन्मलेल्या कल्पना चावला यांचेही नाव घेतले. नासाच्या चरित्रात्मक माहितीनुसार चावला यांनी १९९७ मध्ये एसटीएस-८७ मधून उड्डाण केले, जे २५२ कक्षांचे होते, आणि एसटीएस-१०७ मधून, जे १ फेब्रुवारी २००३ रोजी कोलंबियाच्या नाशाने संपले. कर्नालपासून कक्षेपर्यंतचा त्यांचा प्रवास कल्पना चावला परिचयात आहे.

भाषणाच्या मजकुरात आणखी काही उपाय आहेत ज्यांची माहिती आपल्याला देण्यात आली होती असे राष्ट्रपती म्हणाल्या: रेशन दुकानांचे वाटप महिलांसाठी राखीव, पंचायती राज संस्थांमध्ये महिलांचे ५० टक्के प्रतिनिधित्व, आणि तृतीयपंथी व्यक्तींसाठी कल्याण मंडळ.

गदर पक्षापासून रेवाडीतील १२ वर्षांच्या मुलीपर्यंत

त्यांनी अंबाल्याच्या काशीराम यांच्याबद्दलही सांगितले, ज्यांची गणना विसाव्या शतकातील हरियाणाच्या सर्वात आधीच्या हुतात्म्यांत होते, आणि जे लाला हरदयाळ यांच्यासोबत सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये गदर पक्षाची स्थापना करणाऱ्यांपैकी एक होते. ब्रिटिशांनी त्यांना १९१५ मध्ये फाशी दिले. राष्ट्रपतींनी ते त्या वर्षाच्या नोव्हेंबरमध्ये ठेवले, तर फाशीच्या नोंदी ठेवणारे एक्झिक्युटेड टुडे त्यांच्या फाशीची नोंद २७ मार्च १९१५ खाली करते.

१९३० बद्दल त्यांनी जमलेल्यांना रेवाडीच्या एका १२ वर्षांच्या मुलीबद्दल सांगितले, जी सविनय कायदेभंग चळवळीत सहभागी झाली. राष्ट्रपती म्हणाल्या की नोंदी दाखवतात, त्या मुलीने मिठाचा कायदा मोडत वर्षानुवर्षे दररोज दोन पैसे बाजूला टाकून साठवलेला प्रत्येक रुपया वापरून मीठ विकत घेतले, आणि पूर्ण रक्कम चळवळीला दिली. द स्टेट्समन वृत्त देते की त्यांनी राज्य सरकारला तपशील गोळा करून लोकांसमोर आणण्यास सांगितले. भाषणात राव तुला राम, सर छोटू राम, पंडित नेकी राम शर्मा आणि दादा लखमी चंद हीदेखील राज्याच्या वारशात गणली आहेत.

मुली आणि जन्माच्या वेळचे लिंग गुणोत्तर

बेटी बचाओ बेटी पढाओ (मुलीला वाचवा, मुलीला शिकवा) ही राष्ट्रीय मोहीम पानिपत येथे २२ जानेवारी २०१५ रोजी सुरू झाली, अशी नोंद प्रेस इन्फर्मेशन ब्युरो करते. राष्ट्रपती म्हणाल्या की हरियाणातील जन्माच्या वेळचे मुलींचे मुलांशी गुणोत्तर २०१४ मध्ये ८७१ होते आणि नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत सुमारे ९१५ पर्यंत वाढले. राज्याचा महिला व बालविकास विभाग प्रति १,००० मुलांमागे हेच दोन आकडे देतो, आणि भर घालतो की गुणोत्तर २०१९ मध्ये ९२३ वर सर्वोच्च होते आणि २०२३ मध्ये ९१६ होते.

विभागाच्या नोंदीत असेही आहे की संस्थात्मक प्रसूती २००५-०६ मधील ३५.७ टक्क्यांवरून पाचव्या राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षणात ९४.९ टक्के झाल्या, आणि पहिल्या तिमाहीतील प्रसूतिपूर्व नोंदणी ५१.४ टक्क्यांवरून ८५.२ टक्के झाली. केंद्र आणि राज्याच्या प्रयत्नांनी गुणोत्तर बरोबरीपर्यंत पोहोचेल याचा आपल्याला विश्वास आहे, असे राष्ट्रपती म्हणाल्या.

क्रीडा: ग्लासगो येथे भारताच्या १३ सुवर्णपदकांपैकी सात

राष्ट्रपतींनी मनू भाकर, स्वीटी बुरा आणि जास्मिन लांबोरिया यांची नावे घेतली, आणि नंतर मनीषा भानवाला यांची. भानवालाने ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी अस्ताना येथील जागतिक कुस्ती अजिंक्यपद स्पर्धेत ५९ किलो गटाची अंतिम लढत अमेरिकेच्या अबीगेल नेटला ८-६ ने हरवून जिंकली, ती ०-६ ने मागे पडल्यानंतर. युनायटेड वर्ल्ड रेसलिंग तिला भारताची पहिली महिला विश्वविजेती म्हणते. खेल नाऊ तिला जिंद जिल्ह्यातील सिवाहा गावात ठेवतो. ती लढत भानवालावरील लेखात पूर्ण सांगितली आहे, आणि खेळातील हरियाणाचा व्यापक विक्रम मनू भाकर आणि भारतीय नेमबाजी या लेखात आहे.

ग्लासगो येथील २०२६ च्या राष्ट्रकुल स्पर्धेत, जिथे भारताने १३ सुवर्ण, १७ रौप्य आणि नऊ कांस्य पदके जिंकली, द ब्रिजच्या मोजणीनुसार सात सुवर्णपदके हरियाणाची आहेत, म्हणजे राज्यांमधील सर्वात मोठा वाटा. द स्टेट्समन विजेत्यांची नावे देतो: बॉक्सिंगमध्ये प्रीती पवार, जास्मिन लांबोरिया, साक्षी चौधरी, सचिन सिवाच, प्रिया घणघस आणि अंकुश पंघाल, आणि पॅरा-अॅथलीट शर्मिला धनकड. सातपैकी पाच पदके महिलांनी जिंकली, असे राष्ट्रपती म्हणाल्या. द स्टेट्समन भर घालतो की नीरज चोप्राने राज्यासाठी रौप्यपदक जिंकले.

राज्याने प्रत्येक राष्ट्रकुल सुवर्णपदक विजेत्याला १.५० कोटी रुपये, रौप्यासाठी ७५ लाख रुपये आणि कांस्यासाठी ५० लाख रुपये दिले. त्याच वृत्तात म्हटले आहे की हरियाणाने २,००० क्रीडा रोपवाटिका आणि २५ निवासी अकादमी सुरू केल्या आहेत, आणि त्याचा क्रीडा अर्थसंकल्प ६६८.४२ कोटी रुपये आहे.

जिंदमधील हायड्रोजन रेल्वे

राष्ट्रपतींनी जिंद आणि सोनीपत दरम्यानच्या हायड्रोजनवर चालणाऱ्या रेल्वेकडेही लक्ष वेधले. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी १७ जुलै २०२६ रोजी जिंद स्थानकातून भारताच्या पहिल्या हायड्रोजन रेल्वेला हिरवा झेंडा दाखवला. बिझनेस स्टँडर्ड वृत्त देते की ८९ किमीच्या प्रवासाला दोन तास लागतात आणि १२ मधले थांबे आहेत.

६ नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत आकडे काय दाखवतात

लिंग गुणोत्तराचे आकडे एकापेक्षा अधिक अधिकृत मालिकांतून येतात आणि वर्षानुवर्षे जुळत नाहीत. द ट्रिब्यूनने १ सप्टेंबर २०२६ रोजी अधिकृत आकडेवारीवरून वृत्त दिले की गुणोत्तर २०२५ मध्ये ९२३ आणि २०२६ मध्ये जूनपर्यंत ९०० होते, आणि २०२० साठी ९२२, २०२१ साठी ९१४, २०२२ साठी ९१७, २०२३ साठी ९१६ आणि २०२४ साठी ९१० अशी यादी दिली. राज्य विभागाची स्वतःची नोंद नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत ९१५ देते.

त्याच वृत्तात म्हटले आहे की विभागाने किशोरवयीनांसाठी पाच दिवसांचा चित्रपट महोत्सव आणि बेटी बचाओ बेटी पढाओ अंतर्गत महिला पंच आणि सरपंच यांचा राज्यस्तरीय मेळावा नियोजित केला आहे.